oxy-moron

Οι Kinks του Χρήστου Βακαλόπουλου (29 Ιανουαρίου 2012 - 19 χρόνια μετά...)

2012-01-29T22:15:00.000+02:00

Σήμερα, δεκαεννιά ακριβώς χρόνια μετά, ο Χρήστος Βακαλόπουλος παραμένει ζωντανός στη μνήμη μας, βλέπουμε τις ταινίες του, διαβάζουμε τα κείμενά του, ακούμε όσες απ’ τις εκπομπές του διασώθηκαν, τις μουσικές και τα τραγούδια που κι αυτός αγαπούσε: Παπάζογλου και Σαββόπουλο, Beatles και Rolling Stones και, φυσικά, Kinks!

Οι Kinks του Χρήστου Βακαλόπουλου, λοιπόν, ένα βιβλίο-φόρος τιμής στη μνήμη του, φτιαγμένο με μεράκι και πολλή αγάπη από μας, τους φίλους και γνωστούς του, τον Σωτήρη Κακίση και τον Αργύρη Μπακιρτζή, τον Βάσο Πτωχόπουλλο κι εμένα… Παραθέτω κάποια αποσπάσματα από το βιβλίο:

Ήταν Παρασκευή, απόγευμα προς βράδυ, και καθόμουν μόνος στο «Φίλιον», το παλιό «Dolce», όταν χτύπησε το κινητό μου τηλέφωνο. Ήταν ο Σωτήρης ο Κακίσης κι είχε διάθεση να με πειράξει: «Κάνε πως είσαι ο Βακαλόπουλος, να μιλήσουμε για μεθαύριο, για το Παναθηναϊκός–ΑΕΚ…», μου είπε. Είδατε; Κάποιες λέξεις, όσο κι αν είναι κοινότοπες και κοινόχρηστες, είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με πρόσωπα, αγαπημένα και ζωντανά στη μνήμη, ακόμα κι αν λείπουν υλικά απ’ την καθημερινότητά μας. Dolce και Παναθηναϊκός, λοιπόν, Βακαλόπουλος δηλαδή. Κι άλλες φορές Πάτμος, Αρίωνας, Καλλιδρομίου, Παρασκήνιο, Decadence, Βρούτος, Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, Ντορέ… Κι άλλες λέξεις, ελληνικές οι πιο πολλές, μα και μια ξένη, που μόνη της, αμέσως κι άμεσα, παραπέμπει στον Χρήστο Βακαλόπουλο: Kinks!

Πόσο πολύ αγάπησε ο Βακαλόπουλος τους Kinks; Tί σήμαιναν οι Kinks για τον ίδιο; Ποια θέση κατείχαν, κατ’ εκείνον, στο παγκόσμιο μουσικό στερέωμα ή, ακόμα, και σ’ όλο τον χώρο της Τέχνης; Τις απαντήσεις τις δίνει ο ίδιος ο Βακαλόπουλος μέσα από τα γραπτά του, δοκίμια και λογοτεχνικά κείμενα:

Ο Χρήστος Βακαλόπουλος, με καθαρή φωνή και αργό, όπως πάντα, τέμπο, παρουσιάζει ένα αφιέρωμα στους Kinks, στο «Τρίτο Πρόγραμμα» της Ελληνικής Ραδιοφωνίας. 1979: η πολιτικοποιημένη μουσική της Μεταπολίτευσης πνέει τα λοίσθια, η «Εκδίκηση της Γυφτιάς» προετοιμάζει την μέχρι παρεκτροπής «αναβίωση» του ρεμπέτικου και το ροκ, εγχώριο και ξένο, δείχνει τελειωμένη υπόθεση. Ο Βακαλόπουλος έχει αντιρρήσεις. Οι Kinks δεν είχαν τελειώσει. Αντιθέτως, αυτά ακριβώς τα χρόνια έφταναν στην πιο μεγάλη ακμή τους, έγραφαν τα πιο ώριμα, μουσικά και στιχουργικά, κομμάτια τους και, γενικώς, έδειχναν ότι είναι το συγκρότημα που μπορεί να ξεπεράσει την λεγόμενη τότε «παρακμή του ροκ». Ναι, ο Βακαλόπουλος είχε διαγνώσει έγκαιρα αυτό που οι άλλοι θα ανακάλυπταν χρόνια μετά. Όσοι το ανακάλυπταν, βέβαια…

Το βιβλίο «Οι Kinks του Χρήστου Βακαλόπουλου», με πρόλογο του Βάσου Πτωχόπουλλου, επίλογο του Αργύρη Μπακιρτζή και εξώφυλλο, οπισθόφυλλο κι επιμέλεια του Σωτήρη Κακίση κυκλοφορεί απ’ τις εκδόσεις Αιγαίον της Λευκωσίας. Στην παραπάνω φωτογραφία, που περιέχεται στο βιβλίο, εικονίζονται κατά σειρά από αριστερά: ο Σταύρος Τσιώλης, ο Αργύρης Μπακιρτζής, ο Σωτήρης Κακίσης κι ο Χρήστος Βακαλόπουλος.

Αθήνα, 29 Ιανουαρίου 2012

Φώτης Μπατσίλας

The Artist (το Νέο και το Παλιό… στην Υπηρεσία του Μελό!)

2012-01-27T21:13:00.000+02:00

Η ταινία λέγεται «The Artist» κι έτσι κι εγώ οφείλω να σταθώ στον καλλιτέχνη. Ο πρωταγωνιστής της τανίας, λοιπόν, ο Τζώρτζ Βαλεντάιν (Jean Dujardin) είναι ένας μεγάλος σταρ του βωβού κινηματογράφου, ο οποίος στην περίοδο του ομιλούντος, που συμπίπτει με την παγκόσμια οικονομική κρίση του 1929, χάνει τα πάντα: σύζυγο, χρήματα, φήμη, αυτοπεποίθηση. Κι όλα αυτά για δύο λόγους: διότι η νέα εποχή απαιτεί νέους ανθρώπους, όπως λένε οι άνθρωποι των στούντιο, και διότι η προσαρμοστικότητα στις νέες απαιτήσεις είναι μια δεξιότητα (ή αρετή) που δεν την διαθέτουν όλοι.

Μέχρι εδώ καλά, δεν έχω σοβαρούς λόγους να διαφωνήσω. Όμως η συνέχεια είναι άκρως… οξύμωρη! Η Πέππυ Μίλλερ (Berenice Bejo), η ηθοποιός της νέας εποχής, του ομιλούντος, είναι ερωτευμένη με τον Τζωρτζ, ερωτευμένη με «το παλιό» δηλαδή. Κι ο έρωτάς της είναι τόσο μεγάλος που, ενώ ή καριέρα της βρίσκεται σε συνεχή ανοδική πορεία, η ίδια φτάνει ώς το σημείο να θέσει στους παραγωγούς της (ναι, τους αδυσώπητους παραγωγούς του Χόλλυγουντ, αυτούς που την ίδια ακριβώς εποχή στραγγάλισαν κάθε δημιουργική διάθεση και απόπειρα του μεγαλύτερου ώς τότε καλλιτέχνη της νέας τέχνης, του Μπάστερ Κήτον…) το ακόλουθο δίλημμα: ή εγώ (το νέο) μαζί με τον Τζώρτζ (το παλιό) ή κανένας μας! Οι παραγωγοί (κρατηθείτε!) υποκύπτουν (!!!) στον εκβιασμό της νεαρής κι ανερχόμενης σταρ, πλην ο ίδιος ο Τζώρτζ αρνείται να δεχθεί την τιμή και προβαίνει σε… απόπειρα αυτοκτονίας για λόγους… τιμής (αφού η περηφάνια του, η περηφάνια του παλιού έναντι του νέου δηλαδή, δεν του επιτρέπει να δεχθεί την προσφορά). Έτσι, ο ανωτέρω εκβιασμός (το ψευτο-δίλημμα της Πέππυς) δεν εξυπηρετεί τίποτα απολύτως, ούτε τον μύθο, ούτε, πρωτίστως, την αλήθεια, ειμή μόνον έναν αφόρητο μελοδραματισμό που προτάσσει (και προκρίνει αναφανδόν) ο σκηνοθέτης. Ό,τι ακριβώς δηλαδή συμβαίνει και με τον αλκοολισμό του Τζωρτζ (καμία σχέση, φυσικά, με τις περιπτώσεις του Μπάστερ Κήτον και του Φάττυ Άρμπακλ που είχαν σαφώς άλλες αιτίες κι αποτέλεσαν διέξοδο σε άλλης φύσης προβλήματα). Κατ’ αυτόν τον… συγκινητικό τρόπο, το αποτέλεσμα όλης αυτής της διαδρομής, της σύγκρουσης του παλιού με το νέο, είναι κάπου γύρω στα 1932, κατά τον σκηνοθέτη, το… μιούζικαλ (!), αυτό που αποκαθιστά και επαναφέρει την φωνή του Τζωρτζ, του παλιού (για να μην ξεχνιόμαστε). Είπαμε όμως: κατά τον σκηνοθέτη (Michel Hazanavicius). Ο οποίος χρησιμοποιεί αγνά μα συνάμα «ακριβά» υλικά (βωβός κινηματογράφος, ασπρόμαυρο φιλμ) για να φτιάξει απλώς ένα φτηνό μελόδραμα… Κρίμα…

Αθήνα, 27 Ιανουαρίου 2012

Φώτης Μπατσίλας

Σωτήρη Κακίση: Ένωσις! (Το Εγχειρίδιο του Κακού ΑΕΚτζή)

2012-01-11T11:00:00.000+02:00

Κυκλοφόρησε πριν από λίγο καιρό το βιβλίο του Σωτήρη Κακίση με τίτλο «Ένωσις!» και υπότιτλο «Το Εγχειρίδιο του Κακού ΑΕΚτζή». Πρόκειται για μία συλλογή κειμένων του Κακίση για την ΑΕΚ, σε διάφορους χρόνους, καθώς και μερικών συνεντεύξεών του με κάποιους θρύλους της ιστορίας της Α.Ε.Κ., τον Θωμά Μαύρο, τον Μίμη Παπαϊωάννου και τον… Βασίλη Γεωργίου (τον εκφωνητή του «Μεγάλου Κυπέλου»)! Τα κείμενα κι οι συνεντεύξεις αναδύουν την αγνή αγάπη του ποιητή για την ομάδα κι αποτυπώνουν σημαντικές στιγμές της ιστορίας της. Το εξώφυλλο είναι του ίδιου του συγγραφέα του βιβλίου, ενώ το οπισθόφυλλο του ζωγράφου Γιώργου Σταθόπουλου.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις κυπριακές εκδόσεις ΑΙΓΑΙΟΝ (Λευκωσία), που πρακτορεύονται στην Ελλάδα από το Εναλλακτικό Βιβλιοπωλείο (Θεμιστοκλέους 37, Εξάρχεια, Αθήνα), και εντάσσεται στη σειρά «Μικρά Κείμενα» με αριθμό 14, στην οποία περιέχονται και άλλα βιβλία του Κακίση («Σεξ και Σπορ!», «Αθηνά Σωτηρίου, Συνέντευξη μ’ έναν Μεγαλέξανδρο», «Ο Βέγγος δεν είναι Κιτς», «Η Λογοτεχνία ως Σινεμά») ή βιβλία στα οποία συνέπραξε ο Κακίσης («Ντόρος», «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους από των Αρχαιοτάτων Χρόνων έως το 1876», «Οι Kinks του Χρήστου Βακαλόπουλου»).

Η ιδιαίτερη σχέση μου με το βιβλίο (επιμέλεια – επίλογος - αφιέρωση) κι η ιδιότητα του οπαδού της Α.Ε.Κ. δεν μου επιτρέπουν να πω όλα όσα θέλω... Κλείνω, λοιπόν, με την αυτούσια παράθεση του Ύμνου της Α.Ε.Κ., που έγραψε ο Κακίσης και περιέχεται στο βιβλίο, τον οποίο, όπως σημειώνει ο ίδιος, θα ήθελε να τον μελοποιήσει ο κουμπάρος του ο Τζιμάκος ο Πανούσης, και να τον τραγουδήσει ο ίδιος, και ο οποίος δημοσιεύεται για πρώτη φορά στο διαδίκτυο με την άδεια του συγγραφέα και του εκδότη Βάσου Πτωχόπουλλου:

ΥΜΝΟΣ ΤΗΣ Α.Ε.Κ.

Εμπρός αητέ, Δικέφαλε,
αητέ της ιστορίας,
αητέ των δύο πόλεων,
της Ένωσης της μίας!

ΑΕΚ του μέγα Γιάμαλη,
του μάγου Νεστορίδη,
του Φάντροκ και του Στάνκοβιτς,
του Τσικ, του Σεραφείδη!

ΑΕΚ εσύ του Εξηνταοκτώ
και του Αμερικάνου,
του Μαύρου, του Αρδίζογλου,
του Παπαϊωάννου!

Εμπρός αητέ, Δικέφαλε,
χρυσών πρωταθλημάτων,
πάντα στα Ντέρμπυ νικητή,
ομάδα των θαυμάτων!

Αθήνα, 11 Ιανουαρίου 2012

Φώτης Μπατσίλας

Η Περίπτωση του Φάττυ Άρμπακλ

2012-01-04T21:57:00.008+02:00

Η Περίπτωση του Φάττυ Άρμπακλ.

Ο Φάττυ Άρμπακλ (Roscoe “Fatty” Arbuckle) είναι, δυστυχώς, παντελώς άγνωστος στην Ελλάδα, γεγονός που ξενίζει όχι μόνον διότι ο «χοντρούλης» ηθοποιός ήταν, στη δεκαετία του 1910 ένα από τα πρώτα ονόματα στη νέα (τότε) κινηματογραφική βιομηχανία της Αμερικής (του βωβού κινηματογράφου), αλλά κυρίως διότι ήταν ο άνθρωπος που εκτίμησε απεριόριστα το ταλέντο του νεαρού τότε Μπάστερ Κήτον (Buster Keaton) κι αποτέλεσε αν όχι το δάσκαλο ή τον μέντορά του, όπως αρκετοί ισχυρίζονται, τουλάχιστον έναν από τους πλέον φανατικούς θαυμαστές του (πράγμα που είναι ιδιαιτέρως ασυνήθιστο στο χώρο των ηθοποιών). Πράγματι, ο Φάττυ Άρμπακλ, από το 1917 έως και το 1919, στο απόγειο δηλαδή της καριέρας του, τόσο ως ηθοποιός όσο ως σκηνοθέτης και παραγωγός, επέλεγε και επιζητούσε τη συνεργασία του με τον Μπάστερ Κήτον, πράγμα που συνέβη σε 15 περίπου μικρού μήκους ταινίες. Κι είναι χαρακτηριστικό ότι, ενώ στις πρώτες ταινίες η συμμετοχή του Κήτον ήταν μικρή, στις τελευταίες ταινίες ήταν απολύτως ισόχρονη (και ισότιμη) με αυτή του πρώτου ονόματος, του Φάττυ Άρμπακλ. Βέβαια, από το 1920 και μετά ο Κήτον ανεξαρτητοποιήθηκε και ξεκίνησε τις δικές του ταινίες, μικρού και μεγάλου μήκους, όλες αξεπέραστες μέχρι σήμερα, όμως μέχρι τότε η παρουσία του στο χώρο του κινηματογράφου ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με αυτή του Άρμπακλ. Φυσικά, ο Άρμπακλ είναι ο πρώτος που σκηνοθέτησε τον Κήτον κι αυτός που τον μύησε στην τεχνική των γκαγκ και στο στήσιμο των σλάπστικ ταινιών. Επίσης, ο Άρμπακλ είναι ο πρώτος που φόρεσε τόσο ψηλά το παντελόνι, να καλύπτει το στομάχι του, κάτι που αντέγραψε με επιτυχία ο Τσάρλυ Τσάπλιν.

Παρασύρθηκα κι αντί να μιλήσω για τον Άρμπακλ ξαναμιλώ για τον Κήτον! Έτσι είναι όμως: ο πολύ μεγάλος καλλιτέχνης επισκιάζει τους μικρότερους, τόσο στη φήμη όσο, και κυρίως, στη σκέψη. Βέβαια, ο Άρμπακλ δεν ήταν αμελητέα ποσότητα, και δεν εννοώ τον… όγκο του (!) που οδήγησε τον μικροσκοπικό πατέρα του στη σκέψη ότι.. δεν είναι δικό του παιδί! Ο Φάττυ, σύγχρονος ενός άλλου χοντρού, πιο γνωστού και πιο σπουδαίου, του Όλιβερ Χάρντι (Oliver Hardy), ήταν μεν ογκώδης, είχε δε μια αξιοθαύμαστη ελαστικότητα κι ευκινησία. Το πλαδαρό πρόσωπό του τον έδειχνε πιο νέο απ’ όσο ήταν στην πραγματικότητα (γεννήθηκε το 1887 και στα 1920 περίπου ήταν πάνω από 30 χρόνων, έδειχνε όμως κοντά στα 20), και τον εμφάνιζε άλλοτε ως αγαθό ή και χαζό γίγαντα κι άλλοτε ως κουτοπόνηρο και σκανδαλιάρικο παλιόπαιδο. Η ιστορία λέει ότι σ’ αυτόν οφείλεται ό πρώτος κινηματογραφικός τουρτοπόλεμος (στον οποίο επιδόθηκαν σχεδόν όλοι οι μεγάλοι κωμικοί, ακόμη κι ο μεγαλύτερος δικός μας, ο Θανάσης Βέγγος). Ερωτιάρης έως ερωτύλος, τόσο στο πανί όσο και στη ζωή, δεν πρόφτασε να εξελίξει όσο θα ήθελε κι ίδιος το αδιαμφισβήτητο ταλέντο του αφού, μόλις ένα χρόνο μετά τον κινηματογραφικό του χωρισμό με τον Μπάστερ Κήτον, συνέβη το γεγονός που έμελλε να αποτελέσει κυριολεκτικώς σταθμό στην καριέρα του: σε ένα πάρτυ που οργάνωσε με κάτι φίλους του σε ένα ξενοδοχείο, μια νεαρή στάρλετ βρέθηκε νεκρή. Ο Άρμπακλ κατηγορήθηκε για βιασμό μετά φόνου. Αν και μετά από 3 δίκες αθωώθηκε, το στίγμα της σκοτεινής προσωπικότητας και η αποστροφή της κοινής γνώμης παρέμειναν. Ο Άρμπακλ δεν κατόρθωσε ποτέ να ξαναγίνει δημοφιλής παρά τις προσπάθειες τόσο του ίδιου όσο και του Μπάστερ Κήτον, ο οποίος δεν τον ξέχασε στα δύσκολα.

Μετά από 4 περίπου χρόνια αναγκαστικής αποχής (ή ημι-αποχής) από τον χώρο των θεαμάτων, ο Φάττυ Άρμπακλ επανέρχεται και… αποτυγχάνει. Η αποτυχία του μάλιστα ήταν τέτοια που αναγκάστηκε να βιοπορίζεται σχεδόν αποκλειστικά ως σκηνοθέτης, με άλλο όμως όνομα (το όνομα William Goodrich), δεδομένου ότι οι εμφανίσεις του ως ηθοποιού ήταν ελάχιστες. Απολύτως φυσιολογικά, και η προσωπική του ζωή καταστράφηκε: η γυναίκα του τον χώρισε, το ίδιο και η επόμενη, κι ίδιος βρήκε καταφύγιο, πού αλλού;, στο αλκοόλ. Παντρεύτηκε για τρίτη φορά αλλά έναν χρόνο μετά, το 1933, πέθανε από καρδιακή προσβολή στον ύπνο του. Ήταν 46 ετών…

Οι ταινίες του Φάττυ Άρμπακλ της περιόδου ώς το 1921, της καλύτερης περιόδου του δηλαδή, δεν έχουν διασωθεί όλες. Απ’ όσες έχουν διασωθεί, ξεχωρίζω τις ακόλουθες (όλες είναι μικρού μήκους, 20 λεπτά κατά μέσο όρο, όλες τις σκηνοθέτησε ο Φάττυ Άρμπακλ και σ’ όλες συμμετέχει ο μεγάλος Μπάστερ Κήτον κι ο ανιψιός του Άρμπακλ, ο Al. St. John):

CONEY ISLAND (1917)

http://www.youtube.com/watch?v=qjgyF_NFMbU

και

http://www.youtube.com/watch?v=VJ6Kck9Njec&feature=related

Στις πρώτες σκηνές της ταινίας βλέπουμε τον Μπάστερ Κήτον να ανεβαίνει σε έναν στύλο για να παρακολουθήσει καλύτερα μια παρέλαση. Καθώς βλέπει τους παρελαύνοντες ενθουσιάζεται και… χειροκροτεί! Μοιραία πέφτει, αφού δεν κρατιέται από πουθενά πια!

Μετά βλέπουμε τον Φάττυ στην παραλία με τη σύζυγό του. προσπαθεί να της ξεφύγει για να… τσιλιμπουρδίσει. Το πετυχαίνει αφού σκεπάζεται ολόκληρος με άμμο και, ελεύθερος πια, πηγαίνει στο λούνα-παρκ. Εκεί βρίσκεται κι Μπάστερ αλλά και ο Al St. John. Η γυναίκα που συνοδεύει ο Μπάστερ περνάει διαδοχικά από τα χέρια του John, του Φάττυ και, στο τέλος, καταλήγει και πάλι στον Μπάστερ (έτσι είναι οι γυναίκες…), ενώ η σύζυγός του Φάττυ τον ανακαλύπτει και τον σέρνει στα δικαστήρια για απιστία (… κι έτσι!).

BACK STAGE (1919)

http://www.youtube.com/watch?v=zOnTo6ko27c

και

http://www.youtube.com/watch?v=lb0UtBxdA4g

Η δράση εδώ εκτυλίσσεται σ’ ένα θέατρο, όπου εργάζονται ο Φάττυ, ο Μπάστερ και ο Al St. John. Ένας θηριώδης κι άξεστος άντρας – σταρ φτάνει στο θέατρο, φέρεται άσχημα και καταπιέζει τη γυναίκα του. Οι 3 άνθρωποί μας αντιδρούν και, μέσα από διάφορες γκάφες, κατορθώνουν και εξουδετερώνουν τον «κακό». Ο Φάττυ επισκέπτεται στο νοσοκομείο την γυναίκα, που είχε τραυματίσει ο άντρας της, κρατώντας κάτι σαν δώρο. Είναι ένα μήλο το οποίο αντί να της το προσφέρει, το τρώει ενώπιόν της.

Η ταινία αρχίζει με τον Φάττυ αφισοκολλητή, ο οποίος κολλάει (κυριολεκτικώς) στον τοίχο ένα παιδάκι που τον ενοχλεί (!), που είναι μια απ’ τις καλύτερες της εν λόγω ταινίας, χαρακτηριστική του Φάττυ.

HIS WEDDING NIGHT (1917)

http://www.youtube.com/watch?v=Wkf-Jhv0j6k

και

http://www.youtube.com/watch?v=mcZCiv3zT6E&feature=related

Ο Φάττυ διατηρεί ένα κατάστημα, κάτι σαν ντράκστορ. Αγαπάει την Αλίκη, την κόρη του φαρμακοποιού, την οποία κι αρραβωνιάζεται. Ο Μπάστερ φέρνει (με ποδήλατο) το νυφικό φόρεμα, το οποίο και επιδεικνύει ο ίδιος στη νύφη… φορώντας το! Έτσι, ο Al St. John, ανταγωνιστής του Φάττυ, απαγάγει τον Μπάστερ αντί για τη νύφη! Φασκιωμένο με το νυφικό, τον οδηγεί στο Δημαρχείο και ζητάει από το Δήμαρχο να τους παντρέψει αμέσως. Ο Φάττυ φτάνει εγκαίρως και παίρνει τη θέση του γαμπρού, γλιτώνει όμως την ξεφτίλα αφού την ίδια ώρα έρχεται η Αλίκη. Ο Μπάστερ ξεφασκιώνεται και … χαμογελάει (απ’ τις ελάχιστες φορές σ’ όλη την καριέρα του!)

Είναι η ταινία με το καλύτερο, ίσως, σενάριο απ’ όσες γύρισε ο Φάττυ. Θεωρώ ότι με λίγο καλύτερα σενάρια ο Άρμπακλ θα μας είχε δώσει πολύ καλύτερες ερμηνείες.

GOOD NIGHT, NURSE! (1918)

http://www.youtube.com/watch?v=2HIRFHHKDEg

Ο Φάττυ είναι αλκοολικός (που να ’ξερε ότι στο τέλος θα καταντούσε αλκοολικός στην πραγματικότητα…) και δεν ξέρει τι κάνει: μαζεύει ένα ζευγάρι πλανόδιων μουσικών (κι επαιτών) στο σπίτι του, κολλάει ένα γραμματόσημο στο μέτωπο ενός άλλου αλκοολικού, γράφει τη διεύθυνση του σπιτιού του στο πουκάμισό του και τον αφήνει σ’ ένα ταχυδρομικό γραμματοκιβώτιο προς αποστολή! Η γυναίκα του που δεν ανέχεται αυτήν την κατάσταση, τον πείθει να εισαχθεί σε κλινική αποτοξίνωσης. Γιατρός στην κλινική είναι ο Μπάστερ και βοηθός του ο Al St. John. Του βάζουν θερμόμετρο αλλ’ αυτός το τρώει! Μπλέκει με μια τρελλή ασθενή που του ζητάει να την βγάλει έξω. Το κάνει αλλά σχεδόν αμέσως η τρελλή του ζητάει να την ξαναβάλει μέσα! Προσπαθεί να διαφύγει απ’ την κλινική και ντύνεται νοσοκόμα. Χαριεντίζεται με τον Μπάστερ (μοναδική σκηνή αφού ο Μπάστερ εγκαταλείπει το πέτρινο πρόσωπό του και… γελάει!), τον ανακαλύπτουν όμως και τον κυνηγούν. Το βάζει στα πόδια, μπλέκεται σ’ έναν αγώνα δρόμου και έρχεται πρώτος! Τον συλλαμβάνουν όμως και τον γυρίζουν πίσω στην κλινική.

Ταινία κυνηγητού και... μεταμφίεσης, την επέλεξα κυρίως για τη σκηνή που ο Μπάστερ Κήτον γελάει (για ιστορικούς λόγους).

THE COOK (1918)

http://www.youtube.com/watch?v=O7c_3LgJaUU

και

http://www.youtube.com/watch?v=hKimkxROXSo

Ο Φάττυ είναι μάγειρας κι ο Μπάστερ σερβιτόρος σ’ ένα εστιατόριο πολυτελείας. Έρχεται ο Al St. John και δημιουργεί πρόβλημα αλλά «καθαρίζει» ο σκύλος του Φάττυ, ο οποίος παίρνει στο κυνήγι τον ταραξία.

Μέτρια ταινία με 2 όμως υπέροχες σκηνές: τη σκηνή που ο Φάττυ και ο Μπάστερ τρώνε σπαγγέτι με κάθε πιθανό τρόπο και τη σκηνή της ζογκλερικής συνεργασίας μάγειρα και σερβιτόρου κατά την εκτέλεση των παραγγελιών (πετάνε και πιάνουν πιάτα και ποτήρια στον αέρα κ.λπ.).

Ο τραγικός θάνατος της νεαρής στάρλετ (Virginia Rappe το όνομά της) αποτέλεσε ένα από τα πρώτα «σεξουαλικά» σκάνδαλα του Χόλυγουντ, αν όχι το πρώτο. Η περίπτωση του Φάττυ Άρμπακλ, ανεξαρτήτως της ενοχής του ή όχι, απέδειξε περίτρανα ότι το τεκμήριο της αθωότητας δεν έχει πολλές φορές καμία σημασία, όπως καμία σημασία δεν έχει ενίοτε ακόμα κι η ίδια η αθώωση. Δεν ξέρω τι θα μπορούσε να κάνει ο συμπαθής χοντρούλης στο μέλλον αν δεν του τύχαιναν όσα τραγικά του έτυχαν. Αν και δεν μπορεί, σε καμιά περίπτωση, να συγκριθεί με τον Μπάστερ Κήτον ή τον Όλιβερ Χάρντυ και τον Τσάρλυ Τσάπλιν, εν τούτοις όσα έκανε, μέχρι το 1921, δεν είναι λίγα. Έχετε καταλάβει ότι το oxy-moron, όσο υπάρχει, δεν μπορεί παρά να μνημονεύει περιπτώσεις σαν αυτή του Φάττυ. Αλλιώς, δεν θα ήταν… οξύμωρον (φυσικά)!

Αθήνα, 4 Ιανουαρίου 2012

Φώτης Μπατσίλας

Τα Χριστούγεννα του (με τον) Thomas Pynchon

2012-01-02T14:34:00.000+02:00

Τα Χριστούγεννα του (με τον) Thomas Pynchon

« Παραμονή Χριστουγέννων του 1955.Ο Μπένι Προφέιν, φορώντας μαύρο λιβάις, σουέντ τζάκετ, αθλητικά παπούτσια κι ένα μεγάλο καουμπόικο καπέλο, έτυχε να περνάει από το Νόρφολκ της Βιρτζίνια. Ανίκανος να τιθασεύσει τη νοσταλγική του διάθεση, είπε να ρίξει μια ματιά στον Τάφο του Ναύτη, το μπαρ της Ίστ Μέιν Στρίτ στο οποίο σύχναζε το πλήρωμα του παλιού του αντιτορπιλικού. Έφτασε εκεί περνώντας μπροστά από το Αρκέιντ. Στο σημείο που το κτίριο αυτό συναντά την Ίστ Μέιν, καθόταν ένας γέρος πλανόδιος τραγουδιστής με μια κιθάρα κι ένα άδειο δοχείο Στέρνο για τις ελεημοσύνες των περαστικών. Στο δρόμο, πεντέξι δίοποι είχαν περικυκλώσει ένα γραφέα, ενθαρρύνοντάς τον στην προσπάθειά του να κατουρήσει στο ντεπόζιτο μιας Πάκαρντ Πατρίσιαν του ’54. Με τη ρωμαλέα φωνή ενός εξαίρετου βαρύτονου, ο γέρος τραγουδούσε:

Οι ναύτες της Ίστ Μέιν, κάθε βράδυ,
Με τα κορίτσια τους γιορτάζουν τα Χριστούγεννα.
Το νέον σκίζει το σκοτάδι,
Τα φώτα λάμπουν πράσινα και κόκκινα۬

Χαρμόσυνα, για το δικό σου καλωσόρισμα,
Σου γνέφουν απ’ τη θάλασσα σαν φτάσεις.
Τα δώρα του Αϊ-Βασίλη σού είναι γνώριμα,
Όνειρα που επιτέλους θ’ απολαύσεις:

Μπίρες φτηνές που σαν σαμπάνια αστράφτουνε
Γκαρσόνες που τρελλαίνονται για πήδημα.
Όλα ετούτα στην Ίστ Μέιν να σου θυμίζουνε
Πως ήρθανε και πάλι τα Χριστούγεννα.

«Μπράβο, γραφέα», φώναξε ένας δίοπος. Ο Προφέιν έστριψε στη γωνία και η Ίστ Μέιν τον έπιασε, για άλλη μια φορά, απροετοίμαστο... »

[Thomas Pynchon – V., 1961, 1963. Το απόσπασμα είναι από την ελληνική έκδοση, «Χατζηνικολή» 2007, σε μετάφραση Προκόπη Προκοπίδη].

...Κι ύστερα ο Μπένι Προφέιν, αφού σλεμίελ (φτωχοδιάβολος, ατζαμής που δεν μπορεί να επιβιώσει αρμονικά με τα άψυχα αντικείμενα) και έμψυχο γιο-γιο έφτασε στο αποχείριο (το σημείο, δηλαδή, που βρίσκεται σε μεγαλύτερη απόσταση από το χέρι που κρατάει το γιο-γιο), άρχισε να κυνηγάει αλιγάτορες στους υπόνομους της πόλης, κι έμπλεξε τη ζωή του με τις ζωές άλλων, της Ρέιτσελ, της Έσθερ, του Στένσιλ, του Γκοντόλφιν, του άρρωστου τσούρμου, σε ένα αδόκιμο κυνήγι, σελίδα-σελίδα, δύσκολο και διεγερτικό μαζί, σουρεαλιστικό και… οξύμωρο! Ποιά (τί) είναι η V.;

Τον Thomas Pynchon δεν τον ήξερα. Κάτι λίγα είχα ακούσει, δεν έδωσα σημασία, ακούμε τόσα στις μέρες μας, άλλωστε. Ένα βράδυ, δυο χρόνια πριν περίπου, σ’ ένα σπίτι της πλατείας Παπαδιαμάντη, ο Γιώργος – Ίκαρος Μπαμπασάκης, μετά την προβολή της «Γλυκειάς Συμμορίας» του Νικολαΐδη, με έπεισε (δίχως να το επιδιώκει, δίχως να το ξέρει καν) ότι η περίπτωση του Τόμας Πύντσον δεν είναι απλώς αξιοπρόσεκτη, κι ούτε μόνον γοητευτική και μυστηριώδης, πρωτίστως, ότι δεν συνιστά απλώς μια ιδιαίτερη κι ελιτίστικη επιλογή αλλ’ ότι πρόκειται για τον συγγραφέα που, συν τω χρόνω, θα είναι στα σίγουρα ένα από τα σημεία αναφοράς της ποπ κουλτούρας του δεύτερου μισού του περασμένου αιώνα και των πρώτων δεκαετιών του αιώνα μας… Όπως καταλάβατε, τούτα τα Χριστούγεννα τα πέρασα (και) με τον Τόμας Πύντσον που απ’ ό,τι φαίνεται θα με απασχολήσει επί μακρόν. Αν τούτο, βεβαίως, συμβεί, τότε να είστε σίγουροι ότι κι εγώ θα σας απασχολήσω σχετικώς εκ νέου. Ως τότε, ρίξτε μια ματιά στη σελίδα thezone.gr, όπου θα βρείτε πολλά ενδιαφέροντα κείμενα. Καλή χρονιά σε όλους!

Αθήνα, 2 Ιανουαρίου 2012

Φώτης Μπατσίλας

ΤΣΙΜΑ-ΤΣΙΜΑ … (ΝΕΟ)ΑΣΤΕΓΟΙ!

2011-12-19T22:12:00.000+02:00

ΤΣΙΜΑ-ΤΣΙΜΑ … (ΝΕΟ)ΑΣΤΕΓΟΙ!

Αν σας έλεγαν ότι, χάνοντας σήμερα τη δουλειά σας, σε χρονικό διάστημα 18 μηνών από σήμερα θα χάνατε κι όλα τα υπόλοιπα δεδομένα της σημερινής σας ζωής και θα καταντούσατε άστεγος, τι θα κάνατε, αλήθεια; Θα αντιμιλούσατε στ’ αφεντικό σας; Θα «κατεβαίνατε» στις πανεργατικές απεργίες; Πολλώ μάλλον, θα αντιδρούσατε σε μια «μικρή» μείωση του μισθού σας; Θα δεχόσασταν, εν ολίγοις, στο όνομα των κεκτημένων και της εργασιακής δικαιοσύνης, να διακυβευθεί η σημερινή σας εγασιακή «ασφάλεια»; Δεν το νομίζω. Όλ’ αυτά όμως, η διλημματική αυτή κατάσταση δηλαδή, ισχύουν υπό τον όρο του «αν». Διότι αν αυτό το «αν» δεν ήταν αληθές, τότε η απάντηση στα ανωτέρω ερωτήματα θα ήταν σαφώς διαφορετική. Με λίγα λόγια, όσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος της φτώχειας, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος της «αντίδρασης» για τον έστω στοιχειωδώς «βολεμένο», και αντιστρόφως, είναι βέβαιη η αντίδραση όταν οι πιθανότητες να χάσει την ασφάλειά του είναι μεγαλύτερες ή τουλάχιστον ίσες με τις αντίστοιχες να κερδίσει αυτά που διεκδικεί.

Έτσι, η ουσία της όλης σκέψης επιστρέφει στην αρχική υπόθεση, σ’ εκείνο το αρχικό «αν», και μένει να διερευνηθεί ο πραγματικός κίνδυνος να καταστεί κανείς σήμερα φτωχός σε βαθμό να καταντήσει άστεγος και μάλιστα μέσα σε 18 μήνες απ’ την ημέρα που θ’ χάσει τη δουλειά του. Το θέμα διερεύνησε πριν από καμιά δεκαριά μέρες ο «μπαρουτοκαπνισμένος» κι «αριστερός» δημοσιογράφος του μεγαλύτερου ελληνικού ειδησεογραφικού τηλεοπτικού σταθμού (του MEGA CHANNEL) στην εκπομπή του με τον λιτό τίτλο «ΕΡΕΥΝΑ», κι έδωσε την ακόλουθη απάντηση: ναι, ο κίνδυνος, αν χάσει κανείς σήμερα τη δουλειά του, να καταντήσει σε 18 μόλις μήνες νέο-άστεγος είναι όχι μόνο υπαρκτός, όχι μόνο τεράστιος αλλά κάτι παραπάνω από βέβαιος! («Γι’ αυτό καθίστε στ’ αυγά σας κι αφήστε στην άκρη κάθε είδους διεκδίκηση, κάθε αντίδραση» – αυτό δεν το είπε η εκπομπή του έγκριτου δημοσιογράφου αλλά, συγχωρήστε με, δεν ξέρω για ποιο λόγο, μου ήρθε αμέσως στο μυαλό και πήρα, Θεέ μου, μια τρομάρα…).

Ο Παύλος Τσίμας, λοιπόν, ερευνώντας (προφανώς επισταμένως, όπως άλλωστε κάνει πάντα, και ως ειδικός στα θέματα της οικονομικής κρίσης, αφού προ ολίγου καιρού εξέδωσε το βιβλίο του με τον χαρακτηριστικό τίτλο "Το Ημερολόγιο της Κρίσης"), ανακάλυψε κάποιον νεαρό ονόματι Πέτρο, ο οποίος εργαζόταν μόλις ΠΡΟ 18 ΜΗΝΩΝ ως σεφ σε κάποιο εστιατόριο, όταν αίφνης απολύθηκε. Αναζήτησε αλλού εργασία, αλλ’ εις μάτην. Κανείς δεν του έδινε δουλειά σ’ αυτούς τους δύσκολους καιρούς. Όλοι του έκλειναν την πόρτα κι αυτός, ο δυστυχής απολυμένος, που είχε πάρει δάνειο από κάποια τράπεζα για αγορά κατοικίας, δεν μπόρεσε να αντεπεξέλθει στις υποχρεώσεις του, έχασε το σπίτι του σε πλειστηριασμό και, αφού φιλοξενήθηκε 2-3 μήνες από κάποιους φίλους, κατάντησε -φεύ!- άστεγος, προσθέτοντας τον εαυτό του στη νέα κοινωνική ομάδα των «νέο-αστέγων». (Για το σκηνοθετικό μέρος του «ρεπορτάζ» να σημειώσω ότι ο δημοσιογράφος δεν περιορίσθηκε σε απλή καταγραφή και παρουσίαση του γεγονότος, αλλά φρόντισε να το «ντύσει» με κάποια… ροκ μπαλλάντα, διαπεραστικά συγκλονιστική μουσική δηλαδή, και με πολλά γκρο πλάνα, ώστε το μήνυμα του «ρεπορτάζ» να περάσει καλύτερα κι ευκολότερα στον θεατή).

Δεν μπόρεσα να παρακολουθήσω άλλο, είχα συγκλονισθεί. Αν και ήταν αργά, τηλεφώνησα στον εργοδότη μου, στο κινητό του τηλέφωνο. «-Τι θες, ρε μαλακισμένο, τέτοια ώρα;», μου απάντησε (δικαίως, ο άνθρωπος). «-Αφεντικό», είπα δειλά, «σας πήρα να σας πω ότι φέτος δεν θέλω δώρο Χριστουγέννων…». «-Και ποιος σου είπε ότι θα σου ’δινα, ρε κόπανε;», φώναξε αυτός και το ’κλεισε. Την άλλη μέρα, κι ενώ -απολύτως φυσιολογικά- δεν έκλεισα μάτι όλη νύχτα, πήρα τη μεγάλη απόφαση να το παλέψω, να μην αφήσω τα πράγματα στην τύχη, να ορίσω εγώ την τύχη μου, να προσπαθήσω να αποφύγω να καταντήσω κι εγώ «νέο-άστεγος»: χτύπησα την πόρτα του αφεντικού και του πρότεινα οικιοθελώς… μείωση των αποδοχών μου κατά 35%! Το αφεντικό μου… επιφυλάχθηκε να απαντήσει, αλλά, αν κρίνω από το ύφος του, μάλλον θα αποδεχθεί την πρότασή μου (το πολύ να αντιπροτείνει 40-45% μείωση, σιγά τη διαφορά δηλαδή). Φυσικά, έκλεισα τα αυτιά μου σ’ όσα μου είπε, σε αυστηρό μάλιστα τόνο, ένας φίλος μου δικηγόρος, ο οποίος μου δήλωσε «ρητώς και κατηγορηματικώς» (όπως λένε οι δικηγόροι) ότι το ρεπορτάζ του Τσίμα ήταν προβοκατόρικο, ότι τα τελευταία 2 χρόνια έχουν ανασταλεί όλοι οι πλειστηριασμοί των τραπεζών για χρέη έως 200.000 ευρώ κι ότι, εν πάση περιπτώσει, ο χρόνος των 18 μηνών από της απολύσεως και της παύσης εξυπηρέτησης του στεγαστικού δανείου είναι πολύ λίγος για να οδηγήσει σε πλειστηριασμό και να χάσει κανείς το σπίτι του. Δεν τον πίστεψα, βέβαια, κι ας έδειχνε ότι ήξερε τι έλεγε! Ήξερα, βλέπετε, κι εγώ ότι ο εν λόγω δικηγόρος είναι αναγνώστης του μπλόγκερ Πιτσιρίκου και, ως εκ τούτου, μιλάει με εμπάθεια για τον Παύλο Τσίμα (στο παρελθόν, μάλιστα, μου είχε αναφέρει το σύνθημα «το πάθος για το χρήμα σε κάνει Παύλο Τσίμα», καταλαβαίνετε)… Διότι, φίλοι μου, ένας δικηγόρος μπορεί να λέει ψέματα ή να κάνει λάθος, ο Παύλος Τσίμας όμως ποτέ!!!

Αθήνα, 19 Δεκεμβρίου 2011

Φώτης Μπατσίλας

ΤΟ ΔΕΡΜΑ ΠΟΥ (δεν) ΚΑΤΟΙΚΩ (La Piel que Habito / The Skin I Live in)

2011-11-14T20:51:00.000+02:00

Ένας πλαστικός χειρούργος (Antonio Banderas) που έχει χάσει τη γυναίκα του σε τροχαίο, από πλάνη νομίζει ότι ένας νεαρός βίασε την κόρη του ( η οποία έκτοτε τρελλάθηκε κι αργότερα αυτοκτόνησε). Θέλει να εκδικηθεί. Συλλαμβάνει τον νεαρό, τον υποβάλει με τη βία σε επέμβαση αλλαγής φύλου και μετά από πολλές πλαστικές εγχειρήσεις τον μεταμορφώνει σε τέτοιo βαθμό ώστε να είναι ίδιος και απαράλλακτος με τη …γυναίκα του (!), συνεπικουρούμενος στο όλο εγχείρημά του από την τύποις παραμάνα του (Marisa Paredes), μα στην πραγματικότητα αληθινή του μάνα… Ο σύγχρονος Φρανκενστάιν ερωτεύεται το θύμα – δημιούργημά του (Elena Anaya), το απελευθερώνει πιστεύοντας στην υπόσχεσή του ότι δεν θα τον αφήσει ποτέ, αλλά το θύμα εκδικείται: σκοτώνει αυτόν και τη μάνα του και γυρνάει στη … δικιά του μάνα, κατοικώντας όμως σ’ ένα άλλο σώμα (φυσικά…).

Εάν το μήνυμα της ταινίας και του σκηνοθέτη (Pedro Almodovar) είναι ότι «δεν έχει σημασία το σώμα», το το εξωτερικό περίβλημα, αυτό δηλαδή που οι άλλοι (η Φύση, ο Θεός) μας χαρίζουν, ούτε καν το φύλο, αλλά αυτό που «πραγματικά είμαστε», ο εσωτερικός μας κόσμος, το «είναι» μας (σε αντιδιαστολή με το «φαίνεσθαι»), πάω πάσο, αν και έχω σοβαρότατες αντιρρήσεις (π.χ. ότι το σώμα σίγουρα καθορίζει και το πνεύμα, το «φαίνεσθαι» καθορίζει ή επηρεάζει και το «είναι», και αντιστρόφως κ.α.). Αν όμως δεν είναι αυτό το μήνυμα, που μάλλον δεν είναι, τότε πρόκειται για άλλο ένα ομοφυλοφιλικό έκτροπο (όχι έκτρωμα…) του Πέδρο Αλμοδοβάρ, δίχως όμως τον Αλμοδοβάρ, δίχως δηλαδή πολύ κιτς, πολύ μελόδραμα, πολύ χιούμορ, συνεπώς ένα μελοδραματικό κιτς και δίχως χιούμορ έργο. Ο Αλμοδοβάρ γερνάει χωρίς να δείχνει ότι μπορεί να αποχωριστεί τις εμμονές της διαφορετικότητας. Έτσι, η διαφορετικότητα γίνεται παγίδα και κλισέ, ένας καλλιτεχνικός δυνάστης που όταν δεν τηρείται απαρέγκλιτα οδηγεί σε αντιερωτικά και μισογυνικά μορφώματα σαν την τελευταία του ταινία. Καλός ο Μπαντέρας, κακή η Παρέδες, όμορφη (και πολλά υποσχόμενη) η Έλενα Ανάγια. Οι επιμέρους αντινομίες κι ευκολίες (π.χ. πού βρήκε το φουστάνι το παλιό ο Βιθέντε; Πώς άλλαξε η φωνή του σε βαθμό που να μοιάζει με τη φωνή της πρώην γυναίκας του γιατρού; Γιατί η μάνα αποκαλύπτει σ’ ένα πειραματόζωο την αλήθεια που δεν ξέρει ο γιος της κ.λπ.) δεν θα είχαν καμιά ιδιαίτερη σημασία εάν δεν εντάσσονταν στη γενικότερη αμηχανία και σεναριακή προχειρότητα της ταινίας και δεν διόγκωναν την ήδη τεράστια απορία: Ε, και;

Αθήνα, 14 Νοεμβρίου 2011

Φώτης Μπατσίλας

Υ.Γ. Καθώς έγραφα τις παραπάνω γραμμές, διαπίστωσα –έκπληκτος!- δυο πράγματα: ότι είχα να γράψω έναν μήνα ακριβώς, κι ότι σήμερα συμπληρώνονται δυο χρόνια (πάλι ακριβώς!) που το oxy-moron εμφανίστηκε στο χώρο της μπλογκόσφαιρας… Κρίμα! Περίμενα αλλιώς αυτήν την επέτειο: να έχω επιστρέψει απ’ το φεστιβάλ, με μια γλυκειά κούραση στα μάτια, κι ακόμη πιο γλυκειές σκέψεις, «Ολύμπιον», «Τζων Κασαβέτης», «Παύλος Ζάννας», τα κορίτσια της Θεσσαλονίκης, «Αποθήκες» και «Νίκης 35», κι όχι αυτήν την συνεχώς αυξανόμενη εσωστρέφεια, τη δικιά μου και των άλλων, τούτο το πιο μουντό και μουγκό, το αληθινό φθινόπωρο που ζούμε όλοι…

INGLORIOUS BASTARDS or INGLOURIOUS BASTERDS? (Άδωξοι Μπάσταρδη ή Ένδοξα Καθάρματα;)

2011-10-14T22:26:00.000+03:00

Είναι δυο ταινίες με 35 περίπου χρόνια διαφορά, που έχουν παρόμοιο τίτλο και στηρίζονται στην ίδια σεναριακή ιδέα. Όχι, δεν μιλώ για τον Κυνόδοντα του Λάνθιμου και το Κάστρο της Αγνότητας του Ripstein (γι’ αυτά έχω σκοπό να μιλήσω στο προσεχές μέλλον). Μιλώ για τις ταινίες Inglorious Bastards (Counterfeit Commandos ή Quel Μaledetto Τreno Βlindato – ελληνικοί τίτλοι: «Σαμποτέρ Χωρίς Δόξα», «Οι Ήρωες Δεν Κοιμούνται», «Τα Ένδοξα Καθάρματα» - 1978) του Enzo G. Castellari και το Inglourious Basterds (ε.τ. Άδωξοι Μπάσταρδη – 2009) του Quentin Tarantino (με τη συνεργασία του Eli Roth). Αυτές τις δύο ταινίες, ριμέικ υποτίθεται η δεύτερη της πρώτης, τις είδα με διαφορά ολίγων ωρών και, χωρίς υπερβολή, εντυπωσιάστηκα. Διότι, εάν η ταινία του Tarantino είναι ριμέικ της ταινίας του Castellari, τότε όλα τα υπόλοιπα ριμέικ αγγίζουν την… πιστή αντιγραφή! Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά:

Ο Enzo G. Castellari έφτιαξε μια τυπική πολεμική ταινία της δεκαετίας του ’70: πολλά ειδικά εφφέ, ακατάσχετη δράση, βολές κατά ριπάς, μάχες σώμα με σώμα, όλα γενικώς όσα έπρεπε να έχει μια πολεμική ταινία της εποχής. Όσο για το στόρυ, αυτό συμπυκνώνεται στα εξής: μια ομάδα καθαρμάτων (ένας τζογαδόρος, ένας πλαστογράφος, ένας δολοφόνος λευκός, ένας μαύρος δολοφόνος κι ένας ανεύθυνος αξιωματικός της αεροπορίας – που χρησιμοποιούσε κατά το δοκούν το υπηρεσιακό του σκάφος, κυρίως για να επισκέπτεται τη σύντροφό του στο Λονδίνο!), οδηγούνται στο στρατοδικείο. Στο δρόμο κατορθώνουν να δραπετεύσουν και αφού μπλέκονται σε διάφορες περιπέτειες στην πορεία τους προς την ουδέτερη Ελβετία, αναγκάζονται να συνεργαστούν με τη Γαλλική Αντίσταση σε μια πολύ δύσκολη κι επικίνδυνη επιχείρηση, στην οποία σχεδόν όλοι σταδιακώς χάνουν τη ζωή τους, πλην οι εναπομείναντες κατορθώνουν και τη φέρνουν σε επιτυχές πέρας. Τούτα τα καθάρματα, εγωιστές και λουφαδόροι όλοι τους, κινούμενοι απ’ τα προσωπικά τους θέλω και πάθη αποκλειστικώς, ενώνονται στον Αγώνα για την επιβίωσή τους και, από ανάγκη και μόνον, συμμετέχουν στο Ιδανικό, το Εθνικό, το Αγαθό. Ήρωες εξ ανάγκης δηλαδή, τα καθάρματα, που αξίζουν πλήρως και τις δύο ιδιότητές τους. Ο Castellari δομεί σταδιακά και εύστοχα τους χαρακτήρες των καθαρμάτων και τους αντιπαρατάσσει επιτυχώς τόσο απέναντι στο Καθήκον των Γερμανών όσο και απέναντι στο Εθνικό Χρέος των Γάλλων. Ταινία σίγουρα ενδιαφέρουσα (κι ευχάριστη), με καλό ρυθμό κι ωραίο –πρωτότυπο σενάριο που σίγουρα δεν μετανοιώνεις που την είδες.

Ο Quentin Tarantino, ο βασιλιάς του cult, της ατάκας και των b-movies του Χόλυγουντ (ως προς την αισθητική τους, κι όχι βέβαια ως προς το μπάτζετ τους), στον κολοφώνα, ίσως, της δόξας του (μετά τα Kill Bill και το Death Proof, τις ταινίες και τα σάουντρακ), αποφασίζει να στρέψει το βλέμμα του στο παρελθόν και να εμπνευστεί απ’ αυτό. Η τελευταία ταινία του «Άδωξοι Μπάσταρδη» είναι, υποτίθεται, ριμέικ της παραπάνω ταινίας του Castellari, στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για μια νέα, ολοκαίνουρια ταινία. Μόνο που ο Tarantino είχε το θάρρος (και την αξιοπρέπεια), παρά την ομολογουμένως εμφανή έπαρσή του, να ομολογήσει την πηγή της έμπνευσή του, σε αντίθεση με άλλους, ξένους και δικούς μας… Παίρνει τη βασική ιδέα της ταινίας του Castellari, τα καθάρματα που καθίστανται ήρωες πολέμου, και φτιάχνει μια δική του, ολόδική του ταινία, στο δικό του στυλ, με τη δική του δομή, με τις δικές του μεταβάσεις και μυθολογίες. Η ταινία του αποτελείται από 5 κεφάλαια κι αρχίζει από το 1941 (κι όχι απ’ το 1944 που αρχίζει η ταινία του Castellari). Ας τα δούμε συνοπτικά ένα προς ένα:

Κεφάλαιο 1: Κάποτε στην Κατεχόμενη Γαλλία. Ο Γερμανός αξιωματικός Hans Landa ανακαλύπτει μια οικογένεια Εβραίων και την εξολοθρεύει με σκληρότητα και… στυλ! Κατορθώνει και ξεφεύγει μόνο η έφηβη κόρη Shossanna Dreyfus.

Κεφάλαιο 2: Άδωξοι Μπάσταρδη. Μας παρουσιάζεται μια άτακτη ομάδα 8 σκληρών αντρών με επικεφαλής τον λοχαγό Aldo Raine (Brad Pitt).

Κεφάλαιο 3: Γερμανική Νύχτα στο Παρίσι (Ιούνιος 1944). Ένας Γερμανός ήρωας πολέμου, που έχει γίνει διάσημος για τον ηρωισμό του, ερωτεύεται μια νεαρή Γαλλίδα, ιδιοκτήτρια ενός σινεμά, που στην πραγματικότητα είναι η Εβραιοπούλα Shossanna. Στο σινεμά της αποφασίζεται να γίνει η προβολή μιας γερμανικής προπαγανδιστικής ταινίας με τίτλο «Το Καμάρι του Έθνους» (στην οποία πρωταγωνιστεί ο Γερμανός ήρωας) στα πλαίσια μιας εκδήλωσης των Γερμανών. Εκεί η Shossanna θα ξανασυναντήσει τον συνταγματάρχη Landa.

Κεφάλαιο 4: Επιχείρηση ΚΙΝΟ. Η επιχείρηση περιλαμβάνει την ανατίναξη του κινηματογράφου κατά την προβολή της παραπάνω ταινίας. Η ιδέα είναι μιας φιλελεύθερης Γερμανίδας ηθοποιού της Bridget von Hammersmark, την οποία σχεδιάζει να εκτελέσει μαζί με τους Μπάσταρδους. Σε συνάντησή τους σε μια ταβέρνα τα πράγματα δεν πάνε καλά κι ακολουθεί συμπλοκή. Δύο Μπάσταρδοι σκοτώνονται, αυτή όμως γλιτώνει. Ο συνταγματάρχης Landa την εντοπίζει. Ο Aldo επιμένει να εκτελέσει την αποστολή.

Κεφάλαιο 5. Η Εκδίκηση του Γιγαντιαίου Προσώπου. Νύχτα πρεμιέρας, ευκαιρία για όλους να πετύχουν το στόχο τους ή να πάρουν εκδίκηση…

Η ταινία του Tarantino είναι καλή, καλύτερη απ’ όσο περίμενα. Έχει βέβαια αδύναμα σημεία (κι αναφέρομαι κυρίως στην αταίριαστη παρουσία του Brad Pitt σε αντίθεση την εξαιρετική εμφάνιση του αυστριακού ηθοποιού Christoph Waltz στο ρόλο του συνταγρατάρχη Landa, και γενικώς στην εμφανή αδυναμία δόμησης χαρακτήρων), πλην είναι μια ταινία που, σε κάθε περίπτωση, τουλάχιστον σε διασκεδάζει επαρκώς.

Έχω στο μυαλό μου και τις δυο ταινίες και σκέφτομαι ότι, εν τέλει, τα καθάρματα, τα εμφανή καθάρματα, αυτοί που η Κοινωνία και το Κράτος τους θεωρεί καθάρματα, αυτοί που υπηρέτησαν τα πάθη τους και αντέταξαν το προσωπικό τους θέλω στη νομιμότητα, ποτέ στην ουσία δεν έβλαψαν καθοριστικά το σύνολο. Αντιθέτως, έστω και κατ’ εξαίρεσιν, έστω και τυχαία, έστω και εξ ανάγκης (όπως εδώ), υπήρξαν φορές που του υπηρέτησαν και μάλιστα με ηρωισμό και αυταπάρνηση. Αυτό δηλαδή που δεν έκαναν, αυτό που δεν κάνουν τα άλλα τα καθάρματα, οι επαγγελματίες υπηρέτες του συνόλου, αυτοί που γεύτηκαν τη δόξα και την αναγνώριση (και τον πλούτο που αυτές συνεπάγονται) τόσο πολύ, όσο λίγο τις άξιζαν… Πιο καθάρματα κι απ' τα καθάρματα, δηλαδή.

Αθήνα, 14 Οκτωβρίου 2011

Φώτης Μπατσίλας

Ντάμα Σπαθί

2011-10-05T21:14:00.000+03:00

Τί σημασία έχει αν τελείωσε ο πόλεμος, όταν τον αισθάνεσαι δίπλα σου, ζεις μ’ αυτόν και γι’ αυτόν προετοιμάζεσαι; Τί σημασία έχει ο θάνατος, αφού δεν τον φοβάσαι κι αθάνατος νοιώθεις; Και τί σημασία έχει ο έρωτας αν δεν μπορείς να ερωτευθείς πια;

Η Μαριάνθη (Δέσπω Διαμαντίδου) μόνο τον πόλεμο φοβάται, τον παρελθόντα και τον επερχόμενο, και δεν βλέπει τον έρωτα που ανθίζει γύρω της. Κι είναι ένας έρωτας παράξενος, εκτροχιασμένος, ασυνεπής κι απρόβλεπτος, όπως μόνον ο αληθινός έρωτας είναι. Ένα τρίγωνο που σχηματίσθηκε αιφνίδια, αναίτια κι απροσχημάτιστα, που φορές μεταλλάσσεται σε ευθεία γραμμή με τρία σταθερά σημεία, σαν μια παρέα τριών ατόμων να χορεύει συρτάκι: απ’ τη μια μεριά είναι ένας νέος και όμορφος άντρας, ο Βασίλης (Θόδωρος Ρουμπάνης), αξιωματικός του εμπορικού ναυτικού, κι απ’ την άλλη ένας αινιγματικός όμορφος νεαρός, ρεσεψιονίστ σε ξενοδοχείο του Ναυπλίου, ο Αλέξανδρος (Σπύρος Φωκάς). Στη μέση είναι μια γυναίκα, η Έλενα (Έλενα Ναθαναήλ), ένα πανέμορφο μοντέλο, μια αξιολάτρευτη φιγούρα, προσωποποίηση της πρόκλησης, αντικείμενο μα κι υποκείμενο του πόθου. Ο Βασίλης την είχε δική του, μόνο δική του τη γυναίκα αυτή, αλλά κάποιος δαίμονας τον έβαλε να παίξει με τη φωτιά. Ίσως να ήταν η υπερβολική σιγουριά για τον εαυτό του, ίσως πάλι η δεδομένη γι’ αυτόν υποταγή της συζύγου του, ίσως ακόμα-ακόμα κι ηδονή του κινδύνου ή ένα παιχνίδι με το απαγορευμένο. Ό,τι κι αν ήταν, η επαφή της Έλενας με τον Αλέξανδρο, την οποία ο Βασίλης επιδίωξε, λες κι υποδαύλιζε έναν πόθο κρυφό, υπήρξε μοιραία: μαγεύτηκε ακαριαία, τον ήθελε, δεν γινόταν πλέον να αντισταθεί, δεν είχε καν νόημα να προσπαθήσει. Γι’ αυτό και, πριν συμβεί οτιδήποτε, ομολόγησε στον άντρα της το… «επερχόμενο γεγονός»! Κι εκείνος, σε μια έκρηξη ζήλειας περισσότερο κι όχι θυμού, τη χαστούκισε και έφυγε για την Αθηνά. Ήταν και γι’ αυτόν γεγονός το επερχόμενο, το ένοιωθε ήδη, ήταν σίγουρος και δεν ήθελε να είναι παρών. Κι όταν εκείνη επέστρεψε και μπήκε αμέσως στο ντους, λες κι ήθελε να ξεπλύνει τις … ανομίες της, σε μια σπάνιας οπτικής απόλαυσης σκηνή που βλέπουμε την Έλενα γυμνή, θέαμα διεγερτικό από μόνο του έτσι κι αλλιώς, ο Βασίλης την πήρε, γυμνή, στην αγκαλιά του την έριξε στο κρεβάτι και προτού τη ρωτήσει, έτσι, τυπικά, αν πήγε μαζί του, προτού ακούσει την άμεση και δίχως δισταγμό (γνωστή κι αναμενόμενη, μα οδυνηρή) απάντηση «Πήγα», την έβρισε… κολακεύοντάς την: «τώρα είσαι πιο πρόστυχη και πιο γλυκειά…»!

Κι ύστερα το τρίγωνο διαλύθηκε. Ο Αλέξανδρος ερωτεύτηκε την Έλενα, τα παράτησε όλα κι ήρθε στην Αθήνα να την βρει. Αυτή όμως τον βαρέθηκε πια, αυτόν που άλλοτε τη μαγνήτιζε με την αναίδεια και την προκλητική συμπεριφορά του… Κι ο άλλος πόλος, ο Βασίλης, που δεν μπόρεσε να ξεπεράσει τη ζήλεια του, άρχισε εν αμύνη να μιλάει για άλλες γυναίκες, αυτές των λιμανιών, για γυναίκες φτηνές και κοινές και, αφού πάλεψε με τον εαυτό του, έφυγε μόνος του για μακρινό ταξίδι…

Η Μαριάνθη έχασε τον προσωπικό της πόλεμο με τον Πόλεμο και εισήχθη σε νευρολογική κλινική... Κι Έλενα, περήφανη, ελεύθερη κι ανυπότακτη, Ντάμα Σπαθί δηλαδή, έμεινε πιο μόνη από ποτέ, αν κι όλοι ξέρουμε ότι αυτές οι γυναίκες δεν μένουν ποτέ μόνες...

Φιλόδοξη μα άνιση στο αποτέλεσμά της ταινία που γύρισε ο Γιώργος Σκαλενάκης στα 1966 και που θα παραμείνει στην ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου κυρίως για την εκθαμβωτική παρουσία της Έλενας Ναθαναήλ (αλλά και για το αδικαιολόγητο ντουμπλάρισμα των φωνών τόσο της Ναθαναήλ όσο και του Φωκά…). Πολύ καλές κι ερμηνείες του Ρουμπάνη και του Φωκά, ιδίως στις σκηνές στο Ναύπλιο, καλή κι η Διαμαντίδου.

Αθήνα, 5 Οκτωβρίου 2011

Φώτης Μπατσίλας

MEGAλες ΑΘΛΗΤΙΚέΣ ΕΙΔήΣΕΙΣ (MEGA ΚΟΥίΖ!) - Αναζητώντας τη Χαμένη Είδηση

2011-09-13T15:05:00.000+03:00

Α. Αθλητική είδηση της 12ης Σεπτεμβρίου:

1η εκδοχή:

«Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης τύπου, ο Ανδρέας Βγενόπουλος χρησιμοποίησε ψεύδη και σειρά από ανακριβή στοιχεία, στην προσπάθειά του να πλήξει τον Γιάννη Βαρδινογιάννη. Ο κ. Βγενόπουλος ισχυρίστηκε ότι ο Παναθηναϊκός, μόλις έγινε το πολυμετοχικό σχήμα το 2008 είχε χρέη 15 εκατομμυρίων ευρώ, αποκρύπτοντας ότι λίγες μέρες νωρίτερα είχε ολοκληρωθεί από την οικογένεια Βαρδινογιάννη αύξηση κεφαλαίου που κάλυπτε όλες τις τότε υποχρεώσεις της ΠΑΕ, παραδίδοντας την ομάδα καθαρή από χρέη, όπως είχε πει τότε και ο Νίκος Πατέρας…»

2η εκδοχή:

«Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης τύπου, ο Ανδρέας Βγενόπουλος μιλώντας με θάρρος και ειλικρίνεια χρησιμοποίησε σειρά από αδιάσειστα στοιχεία, στην προσπάθειά του να πλήξει όσους έκαναν κακό στον Παναθηναϊκό. Ο κ. Βγενόπουλος ισχυρίστηκε ότι ο Παναθηναϊκός, μόλις έγινε το πολυμετοχικό σχήμα το 2008 είχε χρέη 15 εκατομμυρίων ευρώ, αντικρούοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την ανακριβή άποψη ότι λίγες μέρες νωρίτερα είχε ολοκληρωθεί από την οικογένεια Βαρδινογιάννη αύξηση κεφαλαίου που κάλυπτε όλες τις τότε υποχρεώσεις της ΠΑΕ, παραδίδοντας την ομάδα καθαρή από χρέη, όπως ατυχώς είχε πει τότε και ο Νίκος Πατέρας…»

Β. Αθλητική είδηση της 5ης Σεπτεμβρίου:

1η εκδοχή:

«Στη διάρκεια των 90 λεπτών της συνέντευξης για την άτακτη φυγή του από τον Παναθηναϊκό, ο Γιάννης Βαρδινογιάννης μίλησε πολλές φορές με διπλωματική πλην ένοχη γλώσσα για τη βρώμικη κατάσταση στο ελληνικό ποδόσφαιρο. Έκανε την ανάγκη φιλοτιμία και, μεταξύ άλλων είπε ότι το 2005 προτίμησε να χάσει ο Παναθηναϊκός το πρωτάθλημα, παρά να πάρει ένα κάλπικο και ψεύτικο, ενώ αντίθετα, σε μια στιγμή έξαρσης της έπαρσής του, δήλωσε υπερήφανος για το νταμπλ του 2004. "Το πήραμε με το σπαθί μας, αντίθετα με τις προβλέψεις, αντιμέτωποι με όλους και με όλα, δεν υπήρξε καμία παρέμβαση από κανέναν. Κερδίσαμε τον Ολυμπιακό μέσα στη Νέα Σμύρνη ξεφτιλίζοντάς τον", είπε, αποκρύπτοντας τη σκανδαλώδη εύνοια της διαιτησίας και τη σωρεία των ανύπαρκτων πέναλτυ και αποβολών που η ομάδα κέρδισε όλα αυτά τα χρόνια που αυτός ήταν στον Παναθηναϊκό, και, λες κι ήρθε από άλλον πλανήτη, είπε ότι ουσιαστικά νιώθει ότι αποχωρεί επιτυχημένος, αν και επί των ημερών του η ομάδα έζησε μερικές από τις χειρότερες στιγμές της ιστορίας της».

2η εκδοχή:

«Στη διάρκεια των 90 λεπτών για το οριστικό αντίο από τον Παναθηναϊκό, ο Γιάννης Βαρδινογιάννης μίλησε πολλές φορές με σκληρή γλώσσα για τη βρώμικη κατάσταση στο ελληνικό ποδόσφαιρο. Μεταξύ άλλων είπε ότι το 2005 προτίμησε να χάσει ο Παναθηναϊκός το πρωτάθλημα, παρά να πάρει ένα κάλπικο και ψεύτικο, ενώ αντίθετα δήλωσε υπερήφανος για το νταμπλ του 2004. "Το πήραμε με το σπαθί μας, αντίθετα με τις προβλέψεις, αντιμέτωποι με όλους και με όλα, δεν υπήρξε καμία παρέμβαση από κανέναν. Κερδίσαμε τον Ολυμπιακό μέσα στη Νέα Σμύρνη ξεφτιλίζοντάς τον" τόνισε και είπε ότι ουσιαστικά νιώθει ότι αποχωρεί επιτυχημένος».

Ποιες από τις παραπάνω είναι οι ΑΛΗΘΙΝΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ, οι πραγματικά MEGAλες ΑΘΛΗΤΙΚέΣ ΕΙΔήΣΕΙΣ; (οι διαφορές αποτυπώνονται με κόκκινο χρώμα).

Οι απαντήσεις στο site http://www.megatv.com/.

Ας σημειωθεί ότι οι νικητές του κουίζ θα συμμετάσχουν στην κλήρωση για μια χειραψία με τους κ.κ. Μανώλη Καψή και Παύλο Τσίμα, και μια δίλεπτη τηλεφωνική συνομιλία με την Κα Όλγα Τρέμη, ενώ όσοι από τους τυχερούς είναι και οπαδοί του Παναθηναϊκού, θα έχουν την τιμή να δουν από κοντά και να θαυμάσουν το γραφείο του αθλητικού συντάκτη και λογοτέχνη κ. Μένιου Σακελλαρόπουλου.

Κι όσο για μας που ούτε Παναθηναϊκοί είμαστε ούτε λόγο έχουμε να συνταχθούμε με τη μια ή την άλλη πλευρά, θα συνεχίσουμε να αναζητάμε τη χαμένη είδηση, τη χαμένη μας τηλεοπτική αξιοπρέπεια τελικά...

Αθήνα, Τρίτη και 13 Σεπτεμβρίου 2011

Φώτης Μπατσίλας

ΚΑΘΗΚΟΝ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ (Ernst Lubitsch - Ninotchka, 1939)

2011-09-06T20:20:00.000+03:00

Η ώρα των διλημμάτων είναι πάντα δύσκολη. Οι συγκρούσεις, πολλές φορές θεμελιακές, τείνουν να αναιρέσουν μέρος της ίδιας της υπόστασής σου. Δημόσιο ή Ιδιωτικό; Προσωπικό ή Κοινωνικό; Θέλω ή Πρέπει; Καθήκον ή Επιθυμία; Σκεφτείτε ανθρώπους που βρέθηκαν προ των ανωτέρω διλημμάτων, που έπρεπε να δώσουν απάντηση στα ερωτήματα αυτά, και πολλές φορές απάντηση άμεση και καθοριστική. Αυτούς τους ανθρώπους σήμερα, που όλα πλέον μοιάζουν ξεκάθαρα, που όλα πλέον έχουν «λυθεί» υπέρ του ατομικού συμφέροντος, απ’ τη μια τους λυπάμαι κι απ’ την άλλη τους βγάζω το καπέλο. Διότι, ναι, ακόμη και να τίθεται απλώς το ερώτημα, ανεξαρτήτως επιλογής, είναι πλέον αρετή! Η συνείδηση της πραγματικότητας, το «συνειδητόν» του πράγματος (έστω του «κακού»), είναι πλέον αρετή! Δεν είναι; Για να δούμε:

Η Νινότσκα, πολίτης της Σοβιετικής Ένωσης, της χώρας της απόλυτης επανάστασης, της χώρας της Δικαιοσύνης και της Ισότητας (όπως κάποιοι νόμιζαν και κάποιοι άλλοι διατυμπάνιζαν), βρέθηκε μπροστά στα ανωτέρω διλήμματα: της ζητήθηκε από το «καθεστώς» της να ταξιδέψει στο Παρίσι και να «μαζέψει» 3 αξιωματούχους που είχαν σταλεί προηγουμένως εκεί για να πουλήσουν κάποια κατεσχημένα κοσμήματα μιας «ευγενούς κυρίας» του παλιού τσαρικού καθεστώτος, ώστε να αγοραστούν τρακτέρ που ήσαν άκρως απαραίτητα για την σοβιετική αγροτική παραγωγή και οικονομία, πλην εκείνοι -οι άθλιοι!- το είχαν ρίξει στις απολαύσεις της πόλης του φωτός. Πράγματι, η σκληρή, απρόσωπη κι άτεγκτη Νινότσκα, μια γυναίκα-ρομπότ, ένα υπόδειγμα επαναστατημένου και πιστού ανθρώπου «μαζεύει» τους 3 συντρόφους της, ωστόσο ερωτεύεται τον πληρεξούσιο της γηραιάς εξόριστης «ευγενούς κυρίας», τον Λεόν, δια του οποίου η κυρία αυτή διεκδικούσε τα κοσμήματα, και –φεύ!- συνάπτει σχέση μαζί του! Κι αυτός ο ...προπαγανδιστής του καπιταλισμού την γυρνάει σ' όλο το Παρίσι, της μαθαίνει πολλά πράγματα, και κυρίως ότι η ζωή δεν είναι μόνον επανάσταση και καθήκον. Κάποιο βράδυ που η Νινότσκα μεθάει, ένας άνθρωπος της Δούκισσας της κλέβει τα κοσμήματα. Η κατάσταση για τη Νινότσκα είναι απελπιστική. Η Δούκισσα προτείνει στη Νινότσκα να της επιστρέψει τα κοσμήματα και να παραιτηθεί για πάντα από τη διεκδίκησή τους, αρκεί να φύγει από τη Γαλλία και να παρατήσει τον Λεόν. Μεγάλο το δίλημμα, δίλημμα ζωής, αλλά η Νινότσκα πνίγει την επιθυμία, προτάσσει το καθήκον, κι αποδέχεται την πρόταση. Ο έρωτάς της με τον Λεόν φαίνεται ότι δεν θα ’χει ευτυχή κατάληξη, κι η μιζέρια της καθημερινότητας στη Σοβιετική Ένωση επιτείνει τη θλίψη της. Όμως, ο Λεόν, τρελλά ερωτευμένος μαζί της, κανονίζει με τη βοήθεια των τριών σοβιετικών αξιωματούχων του Παρισιού να σταλεί η Νινότσκα σε νέα αποστολή στην Κωνσταντινούπολη, όπου την περιμένει και την κρατάει για πάντα μαζί του (άλλο που δεν ήθελε κι εκείνη, βεβαίως!).

Η Νινότσκα, λοιπόν, σε μια πλήρως προπαγανδιστική υπέρ της Δύσης ταινία (του Ernst Lubich), σταθμίζει τα πράγματα κι επιλέγει άλλοτε το καθήκον κι άλλοτε την επιθυμία, κι ας μην ξέρει ότι στο τέλος (και κατά βάθος) όλα επιθυμίες είναι, όπως κι αν λέγονται…

Υ.Γ. Η ταινία Ninotchka, κάτι σαν αισθηματική – ρομαντική κωμωδία, γυρίστηκε το 1939 κι είναι του γερμανοεβραίου σκηνοθέτη Ernst Lubitsch (1892, Βερολίνο – 1947, Λος Άντζελες). Στο ρόλο της Νινότσκα η υπέροχη (και για πρώτη σχεδόν φορά γελαστή!) Greta Garbo (1905-1990), ενώ σ’ αυτόν του Λεόν ο Melvyn Douglas (1901-1981). Ας σημειωθεί ότι τον ρόλο του κλέφτη των κοσμημάτων έπαιξε ο (καλτ κι αναγνωρισμένος ευρέως πλέον) Bela Lugosi (1882-1956).

Αθήνα, 6 Σεπτεμβρίου 2011

Φώτης Μπατσίλας

ΤΟ ΠΑΛΙΟΘΗΛΥΚΟ

2011-09-01T12:35:00.000+03:00

Κάθε χρόνο, τέτοια μέρα, ένα βαλσάκι, πέρα-δώθε το σώμα, πέρα-δώθε το μυαλό, πλήκτρα κυρίως και λίγα κρουστά, μια νοσταλγία μα κυρίως μια πικρία, για το καλοκαίρι που έφυγε, γι’ αυτά που πήρε μαζί του, ναι, γι’ αυτήν…

Δεν το περίμενα απ' το καλοκαιράκι.
Πώς μπόρεσε, άραγε, αυτό να το κάνει σε μένα,
ξαφνικά να φύγει κλεφτά και να πάρει και σένα;

Απ’ όλη την παρέα, ο Φώτης απ’ τη Ζυρίχη είν’ αυτός που το θυμάται ανελλιπώς. «Εκείνο το τραγούδι που μιλάει για Σεπτέμβρη», λέει, και θυμάται τον δίσκο του Άγγελου Κατσίρη, το «Θα Τους Ξεφύγουμε», που κυκλοφόρησε προς τα τέλη της δεκαετίας του ’80 κι εμείς οι ανήσυχοι έφηβοι (τότε), που ξέραμε τον Κατσίρη από τα «Κόκκινα Πατίνια» (του Κακίση και της Ζορμπαλά) και δεν αφήναμε τίποτα να μας ξεφύγει, τον αγοράσαμε αμέσως και τον ακούγαμε συνέχεια, άλλος σε βινύλιο κι άλλος σε κασσέτα, και τον μάθαμε απ’ έξω:

Δε συμβιβάζομαι με το χλωμό Σεπτέμβρη.
Στη γωνιά του δωματίου θα κρυφτώ,
με τα μάτια κλειστά κρυφά θα ονειρευτώ.

Ο δίσκος σημείωσε σχετική επιτυχία. Οι παραγωγοί του Δευτέρου Προγράμματος, ιδίως οι νεώτεροι (ο Γιώργος Μητρόπουλος, η Έλενα Διάκου, η Ζέλια Μητσάκου, η Μαρίνα Λαχανά κ.α.), αλλά και κάποιοι απ’ τους παλιότερους (π.χ. η Έφη Μεταλληνού) έπαιζαν συχνά τραγούδια του δίσκου. Το «Χρόνια Πολλά, Θείε Αλέξη», στο οποίο τραγουδούσε και ο Σαββόπουλος, το «Θέλω να ’μαι Αλλού», το «Τάχα μου Πολυφωνία», αλλά, κυρίως, το «Παληοθήλυκο»:

Πού με πας;
Αχ παλιοθήλυκο λαμέ κι αστραφτερό,
σαν τον Σεπτέμβρη
είσαι πικρό, μα δεν μπορώ ν' αντισταθώ.
Σε θέλω...
αχ παλιοθήλυκο, σε θέλω ό,τι κι αν πω,
κι ας ξέρω
πως όταν σε ζητώ εσύ δεν θα ’σαι εδώ.

Έως το τέλος Αυγούστου, κάθε χρόνο, η παρέα είχε σκορπίσει. Ο Αντρέας στην Ελβετία, ο Τάκης στην Κοζάνη, η Λίτσα στη Θεσσαλονίκη. Μέναμε δυο-τρεις τελευταίοι, «να βγει ο Αύγουστος, και μετά», λέγαμε, κι ας είχαμε εξεταστική, κι ας ξέραμε πως «τέλειωσαν τα ψέματα». Θυμάμαι σαν τώρα, 1 Σεπτέμβρη 1992, μετά την Αλόννησο, στο «Ναυάγιο», να χορεύω βαλς με τη Χριστίνα, με βερμούδα και σαγιονάρες ακόμα, κι έξω είχε αρχίσει να βρέχει. Την άλλη μέρα φεύγαμε κι οι δυο για την Αθήνα, αδιάβαστοι (φυσικά) και ανικανοποίητοι, όπως οι περισσότεροι, άλλωστε…

Αρχές Σεπτέμβρη τώρα τι να περιμένω;
Με σκυμμένο κεφάλι ξανά στην Αθήνα γυρνώ.
Τη λιακάδα στα μάτια σου δεν θα την ξαναδώ.
Τρελό μου μπλέξιμο, ξανθό μου καλοκαίρι,
με μισάνοιχτο φερμουάρ σε φουστίτσα κοντή,
στων μαλλιών σου το χείμαρρο μέσα βουτάω κι ό,τι βγει.

Πού με πας;

Τώρα που σκορπίσαμε για τα καλά, μπαμπάδες και μαμάδες οι πιο πολλοί, οι αποστάσεις μίκρυναν μα έγιναν διπλάσιες, σταματήσαμε να τραγουδάμε, σταματήσαμε να μιλάμε, και μόνο κάποια «παλιοθήλυκα λαμέ κι αστραφτερά» μας θυμίζουν, πού και πού, τα χρόνια που χορεύαμε βαλς, τα χρόνια που για όλα έφταιγε το καλοκαίρι που έφυγε…

Αθήνα, 1 Σεπτέμβρη 2011

Φώτης Μπατσίλας

Υ.Γ. Μπορείτε να ακούσετε το «Παληοθήλυκο» του Άγγελου Κατσίρη στη διεύθυνση: www.youtube.com/watch?v=4qSrB55JGVM

Ο Μπάστερ Κήτον στο … ΙΚΕΑ! (Buster Keaton, One Week, 1920)

2011-07-16T16:30:00.009+03:00

Η φιλοσοφία των καταστημάτων τύπου ΙΚΕΑ είναι γνωστή: το προϊόν πωλείται αμοντάριστο, ο αγοραστής αγοράζει τα κομμάτια του προϊόντος κι αναλαμβάνει ο ίδιος το μοντάρισμά του, την κατασκευή του. Κατ’ αυτόν τον τρόπο ο αγοραστής καρπώνεται μέρος της αξίας κατασκευής του προϊόντος, των εργατικών δηλαδή, κι έτσι η τελική αξία του προϊόντος παραμένει χαμηλή, ανταγωνιστική, προς όφελος τόσο του πωλητή όσο και του αγοραστή. Όλο το πρότζεκτ, φυσικά, έχει ως στόχο τις πλατειές μάζες που ενδιαφέρονται πρωτίστως (και κυρίως) για το ύψος της τιμής, αφήνοντας σε δεύτερη (και αν…) μοίρα την ποιότητα του προϊόντος ή άλλες παραμέτρους (π.χ. αισθητική). Το τι είναι συμφέρον για τον καταναλωτή, δυστυχώς, τις περισσότερες φορές δεν είναι ζήτημα …τιμής!

Αν και γνωρίζω καλώς όλα τα παραπάνω, μου είναι αδύνατον να αποφεύγω επιμελώς τα προαναφερθέντα καταστήματα. Έτσι, προ ημερών, αγόρασα από ένα τέτοιο κατάστημα ένα έπιπλο, κάτι σαν βιβλιοθήκη, προκειμένω να τοποθετήσω σ’ αυτό κάποια cd και dvd που εδώ και καιρό βολόδερναν μεταξύ πατώματος, καναπέ και…ψυγείου! Διάβασα επιμελώς τις οδηγίες, ξεκίνησα το μοντάρισμα και κάποια στιγμή τελείωσα. Το αποτέλεσμα όμως ήταν αποκαρδιωτικό: το έπιπλο που κατασκεύασα δεν έμοιαζε με αυτό που αγόρασα αλλά ήταν κάτι μεταξύ παπουτσοθήκης και …πιατοθήκης!

Τότε ήταν που, έχοντας λυθεί στα γέλια, μου ήρθε στο μυαλό μια ταινία από ένα dvd απ’ αυτά που ήθελα να «στεγάσω» στο νέο έπιπλο, το One Week του Buster Keaton (1895-1966), μια ταινία μικρού μήκους που γύρισε ο ίδιος με τη βοήθεια του Eddie Cline (Edward F. Cline, 1891-1961) το 1920, στην οποία πρωταγωνιστεί ο ίδιος και η Sybil Seely (ή Sibye Trevilla 1902-1984). Ο Μπάστερ Κήτον, πάντα πρωτοπόρος, μας παρουσιάζει σε μόλις 20 λεπτά την πρώτη εβδομάδα κοινής ζωής ενός νιόπαντρου ζευγαριού, στο οποίο κάποιος συγγενής προσφέρει ως γαμήλιο δώρο ένα οικόπεδο κι ένα σπίτι. Το σπίτι όμως δεν είναι κατασκευασμένο, πρέπει να το μοντάρουν μόνοι τους βάσει των οδηγιών που τους δόθηκαν μαζί με τα επιμέρους κομμάτια. Ο Μπάστερ ξεκινάει την κατασκευή, όμως κάποιος αντίζηλός του, απογοητευμένος και κακιωμένος διότι αγαπούσε κι αυτός τη γυναίκα του Μπάστερ, αλλάζει τους αριθμούς των κιβωτίων με αποτέλεσμα να κατασκευασθεί ένα πολύ παράξενο (και σουρεαλιστικό, θα έλεγα) σπίτι! Το προϊόν της συναρμολόγησης, λοιπόν, που δεν ήταν το προσδοκώμενο, γίνεται η πηγή πολλών κωμικών έως ξεκαρδιστικών καταστάσεων. Ο Μπάστερ Κήτον βρίσκει την ευκαιρία να παρουσιάσει το αξεπέραστο (κυριολεκτικά) ταλέντο του. Με το απαθές, αγέλαστο, «πέτρινο» πρόσωπό του, αντιμετωπίζει όλα τα προβλήματα της παράξενης αυτής κατασκευής: στωικός απέναντι στον πανικό, κοιτάζει κατάματα τον μεγάλο του αντίπαλο που δεν είναι ούτε η τύχη, ούτε η συγκυρία, είναι το ίδιο του το κατασκεύασμα. Μένει ψύχραιμος (κι όμως ανθρώπινος!) κι αναδεικνύεται νικητής! Το σπίτι, παντελώς δυσλειτουργικό, αρχίζει και …λειτουργεί, σε σημείο μάλιστα που το νιόπαντρο ζευγάρι καλεί σε γεύμα τους συγγενείς του. Βέβαια, όπως σ’ όλες σχεδόν τις ταινίες του Κήτον, η ανατροπή παραμονεύει, κι έτσι, διαρκούντος του γεύματος, ξεσπάει άγρια καταιγίδα, το σπίτι γίνεται έρμαιο των ανέμων, κι όλοι οι καλεσμένοι κι οι ιδιοκτήτες στροβιλίζονται και «αδειάζονται» κακήν κακώς έξω απ’ αυτό.Η κατάσταση είναι για όλους δραματική, για το ζευγάρι όμως, που έχει να αντιμετωπίσει την σ΄θγουρη μήνιν των καλεσμένων, έτι δραματικότερη. Κι ενώ όλοι περιμένουμε το ξέσπασμα των συγγενών, τη νέα καταιγίδα, εκείνοι ευχαριστούν το ζευγάρι για το πρωτότυπο …καρουζέλ! Ανακούφιση, που όμως δεν διαρκεί πολύ αφού κάποιος γείτονας ανακοινώνει στο ζευγάρι ότι κατασκεύασαν το σπίτι τους σε …λάθος οικόπεδο! Ξανά άγχος, ξανά ένταση. Προσπαθούν να μετακινήσουν το σπίτι αλλά δεν γίνεται τίποτα. Το καρφώνουν στο πίσω μέρος του αυτοκινήτου τους, αλλά και πάλι τίποτα, αφού το σασί αποχωρίζεται απ’ την καρότσα. Αυτό όμως δεν είναι τίποτα: το σπίτι έχει παραμείνει πάνω στις ράγες του τρένου, και το τρένο έρχεται! Πλησιάζει, ακούγεται ο ήχος του, το ζευγάρι κλείνει τα’ αυτιά του και περιμένει το μοιραίο. Κι εδώ παρακολουθούμε ένα μικρό (μα χαρακτηριστικό) δείγμα της μεγάλης ευφυΐας του Μπάστερ Κήτον: ενώ περιμένουμε την καταστροφή, το τρένο περνάει απ’ τις παράλληλες ράγες!!! Το σπίτι σώζεται, το ζευγάρι πανηγυρίζει, εμείς ανακουφιζόμαστε. Αλλά πριν κοπάσουν οι πανηγυρισμοί, εντελώς αιφνιδιαστικά, ένα άλλο τρένο απ’ την αντίθετη κατεύθυνση έρχεται και διαλύει το σπίτι εις τα εξ ων συνετέθη (νομίζω ότι αυτή είναι μία απ’ τις καλύτερες σκηνές του κινηματογράφου όλων των εποχών)…Δε μένει πια τίποτ’ άλλο στο ζευγάρι από μία πινακίδα «πωλείται», ενώ πάνω στα συντρίμμια φιγουράρουν οι οδηγίες «φτιάχ’ το μόνος σου»…

Το ξαναείπα: ο Μπάστερ Κήτον ήταν σε όλα πρωτοπόρος. Σε κάθε περίπτωση οι ταινίες του παραμένουν επίκαιρες, σχεδόν έναν αιώνα μετά.

Για την ιστορία, αυτήν τη στιγμή, το έπιπλο που επρόκειτο να «φιλοξενήσει» τα dvd με τις «μικρές» του Μπάστερ Κήτον το χρησιμοποιώ κανονικά! Πάνω σ’ αυτό φιγουράρει ένα dvd με τη φωτογραφία του Κήτον που με κοιτάζει κατάματα καθημερινά και μου υπενθυμίζει πόσο δύσκολο είναι να συναρμολογήσει κανείς ένα έπιπλο, και πόσο πιο δύσκολο να συναρμολογήσει τις … σκέψεις του, να μαζέψει τις σκόρπιες του ιδέες, ακόμα κι όταν (ή ιδίως όταν…) χρησιμοποιεί «φυλλάδιο οδηγιών»…

Την εν λόγω ταινία του Μπάστερ Κήτον μπορείτε να δείτε ολόκληρη στα ακόλουθα links:

http://www.youtube.com/watch?v=gVJsmF5wAVU

http://www.youtube.com/watch?v=q9v8P3k_aYo

Αθήνα, 16 Ιουλίου 2011

Φώτης Μπατσίλας

Λόλα, η Γυναίκα της Ακολασίας (Jacques Demy, Lola, 1961)

2011-07-02T16:00:00.000+03:00

Δεν τη λένε Λόλα, κι ας την ξέρουν όλοι έτσι, τη λένε Σεσίλ. Αγάπησε με πάθος έναν άντρα, σε μικρή ηλικία, εκείνος την έκανε δική του, και μετά έφυγε, να κερδίσει τη ζωή, και την άφησε μόνη με ένα παιδί. Έχουν περάσει 7 χρόνια, κι όμως αυτή, χορεύτρια σε καμπαρέ πια, τον περιμένει ακόμα. Είναι για αυτήν ένα γλυκό όνειρο, διότι είναι η πρώτη της αγάπη, κι όλες οι πρώτες αγάπες, το ξέρετε δα, είναι πολύ δυνατές. Φυσικά, δικαιολογεί πλήρως τη φυγή του αφού ξέρει ότι η ανάγκη τον έκανε να φύγει. Κι αυτή έφυγε, κι αυτή γύρισε τη Γαλλία, ως καλλιτέχνις, ξέρει κι αυτή από ανάγκη.

Στο λιμάνι της Nantes πάλι. Ναύτες, καμπαρέ El Dorado, σαμπάνιες, κέφι, χορός, εφήμερες σχέσεις. Ένας Αμερικανός ναύτης, ο Frankie (Alan Scott, γενν. 1922), αρραβωνιασμένος στην πατρίδα του, καλό παιδί, κι η Lola (Anouk Aimee, γενν. 1932), μια ειλικρινής περιστασιακή σχέση.

Στην ίδια πόλη ζει ο Roland (Marc Michel, γενν. 1932), ένας νέος δίχως εργασιακές φιλοδοξίες, λίγο ονειροπαρμένος, με αβέβαιο μέλλον. Αποφασίζει να φύγει απ’ την πόλη δεχόμενος να συνεργαστεί σε μια παράνομη δουλειά. Γνωρίζει τυχαία μια μικρούλα, τη Σεσίλ, με τη μητέρα της, η οποία του θυμίζει μια άλλη Σεσίλ, τη Λόλα. Παιδικός φίλος της Λόλας, την ξανασυναντάει τυχαία και διαπιστώνει ότι είναι ερωτευμένος μαζί της. Απογοητεύεται όμως αφού η Λόλα τον απορρίπτει αφήνοντάς τον να πιστεύει ότι θα φύγει με τον Αμερικανό ναύτη, τον Frankie. Τυχαία πάλι, ο Frankie γνωρίζει τη μικρή Σεσίλ, η οποία τον ερωτεύεται κεραυνοβόλα.

Τέλος, στην πόλη περιφέρεται ένας τύπος ντυμένος στα λευκά, με μια λευκή επίσης κάντιλακ, που όλοι καταλαβαίνουμε ότι πρόκειται για τον Michel, τον πατέρα του παιδιού της Λόλας και γιο μιας ηλικιωμένης κυρίας που συχνάζει στο ίδιο μπιστρό με τον Roland.

Όλες οι ανωτέρω ιστορίες μπλέκονται μεταξύ τους, όλοι οι ήρωες του έργου έχουν άμεση ή έμμεση σχέση με τους άλλους, πολλές παρ’ ολίγον συναντήσεις (που λειτουργούν ως ένα ιδιότυπο μοντάζ), κι όλα αυτά σε μια ατμόσφαιρα κάπως μίζερη και φορές καταθλιπτική. Ένα μιούζικαλ χωρίς μουσική, όπως είπε ο ίδιος ο σκηνοθέτης της ταινίας, ο Jacques Demy (1931-1990), με πολλά στοιχεία μελοδράματος και πολλές απλές, καθημερινές ιστορίες. Η ιστορία της Λόλας, μιας σύγχρονης Πηνελόπης, κλασσικού δείγματος κοριτσιού του λιμανιού, έχει ασφαλώς happy end: ο Michel εμφανίζεται, ο γιος του τον αποκαλεί «πατέρα» κι όλα πλέον μπορούν να ξαναπάρουν τον δρόμο τους. Όσο για τους λοιπούς «ήρωες», ο Roland φεύγει στο Εξωτερικό, ο Frankie επιστρέφει στην Αμερική, κι η μικρή Cecil το σκάει απ’ το σπίτι διότι αυτό της υπαγορεύει ο έρωτάς της για τον Frankie, η πρώτη της αγάπη. Ταινία αφιερωμένη στον Max Ophuls (1902-1957), τον σκηνοθέτη μιας άλλης Λόλας, της Lola Montes (1955), με έμμεσες αναφορές και στην πρώτη διάσημη Λόλα, αυτήν του Γαλάζιου Αγγέλου του Sternberg (Der Blaue Engel, 1930) και, φυσικά, του Heinrich Mann, ένας αγνός κι απλοϊκός ύμνος στην πρώτη αγάπη και τη δύναμή της, κατάλληλη για τις καλοκαιρινές μας νύχτες, σ’ ένα θερινό σινεμά, κατά προτίμηση στη Ριβιέρα των Εξαρχείων, ένα Σάββατο βράδυ του Ιούνη, με μπυρίτσα και τσιπς και τη λάμψη της νυχτερινού ουρανού στα μαλλιά μιας άγνωστης μοναχικής κοπέλας, δυο θέσεις μπροστά…

Αθήνα, 2 Ιουλίου 2011

Φώτης Μπατσίλας

Υ.Γ.: Ο παλιός ελληνικός τίτλος της ταινίας (Λόλα, η Γυναίκα της Ακολασίας) δεν αποδίδει, φυσικά, το πνεύμα της ταινίας. Διατηρήθηκε εδώ μόνον για λόγους ιστορικής ακρίβειας και νοσταλγίας. Στις φωτογραφίες, αφίσες από την ταινία, ο τίτλος της ταινίας, η Anouk Aimee και, τέλος, ο Jacques Demy.

Ο Κανόνας κι η Εξαίρεση (Sabrina, 1954)

2011-06-23T22:08:00.003+03:00

Ο καιρός έχει γυρίσματα ή, αλλιώς, ο τροχός γυρίζει: όσα σήμερα μοιάζουν αδύνατα, αύριο γίνονται δυνατά κι ό,τι φαίνεται δεδομένο, αίφνης ανατρέπεται. Γι’ αυτό, για να συνεχίσω όπως άρχισα, ποτέ μη λες ποτέ ή, ακόμα-ακόμα, κράτα μικρό καλάθι…

Όλα τα παραπάνω τα αγνοούσε προφανώς η Sabrina (Audrey Hepburn, 1929-1993) όταν, αφού κατέβηκε από το δέντρο που είχε σκαρφαλώσει και παρακολουθήσει τον αγαπημένο της David (William Holden, 1918-1981) να φλερτάρει άλλες στο πάρτυ του, αποφάσισε, πλήρως συντετριμμένη, να αυτοκτονήσει. Κι αν την έσωσε ο Linus (Humphrey Bogart, 1899-1957), ο αδερφός του David, για εκείνην δεν είχε καμμία σημασία αφού την επόμενη μέρα έφευγε για το Παρίσι, να σπουδάσει μαγειρική και να ξεχάσει.

Κι όταν επέστρεψε, μετά από 2 χρόνια, μεταμορφωμένη και ώριμη, δεν προσπαθούσε πλέον ν’ αγγίξει το φεγγάρι, αλλά το φεγγάρι προσπαθούσε ν’ αγγίξει εκείνην: ο τροχός είχε γυρίσει κι ο David είχε ενθουσιαστεί μαζί της και την ήθελε. Διάφορες συμπτώσεις όμως θα φέρουν δίπλα της τον Linus, έναν γιάπη που έως τότε μόνο η δουλειά και τα κέρδη τον ενδιέφεραν, ο οποίος την ερωτεύεται, την κάνει να ξεχάσει τον David και την κάνει δικιά του.

Ο Billy Wilder (1906-2002), ο σπουδαίος αυτός σκηνοθέτης, μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη τον μύθο του ασχημόπαπου που έγινε κύνκος, του γυρίσματος της τύχης, και μας δείχνει για άλλη μια φορά, σ' αυτήν την ανάλαφρη ταινία του, ότι όλα είναι εφικτά, όλα γίνονται, αρκεί να υπάρχει λίγη τύχη κι ίσως λίγο (ή πολύ)… Παρίσι! Επί της ουσίας ότι «όλα γίνονται» μεν, πλην συνήθως (ή, σχεδόν πάντα) δεν γίνονται, αν δεν συντρέξουν κάποιες προϋποθέσεις (ναι, για τα … Παρίσια ομιλώ). Κι όλοι, βέβαια, ξέρουμε τη συχνότητα των Παρισίων…

Το Παρίσι, λοιπόν, η μεταμόρφωσις, αυτό που είναι κανόνας στον κινηματογράφο, είναι δυστυχώς στη ζωή εξαίρεση. Κι όπως λέγεται και στην ίδια την ταινία «κανένας φτωχός δεν χαρακτηρίστηκε προοδευτικός επειδή παντρεύτηκε έναν πλούσιο»!!! Κανένας!

Αθήνα, 23 Ιουνίου 2011

Φώτης Μπατσίλας

Ας Την Κρίνει ο Θεός (Leave Her to Heaven, 1945)

2011-06-21T15:42:00.000+03:00

Leave Her to Heaven ή Ας Την Κρίνει ο Θεός. Είναι μια ταινία με την Gene Tierney (1920-1991), κι όταν μιλάμε για ταινία της Gene Tierney, συνήθως αφήνουμε την ταινία και μένουμε στην ηθοποιό, μια απ’ τις πιο όμορφες ηθοποιούς όλων των εποχών. Διότι η Tierney είναι ένα εκρηκτικό μείγμα όλων των εκπάγλου καλλονής ηθοποιών του παλιού Χόλλυγουντ, κάτι μεταξύ Marilyn Monroe, Rita Hayworth και Lauren Bacall. Μιλώντας γι’ αυτήν την γυναίκα το μόνο που μπορεί να πει κανείς είναι αυτό που λέει ο πρωταγωνιστής της, ο Cornel Wilde (1912-1989), σ’ αυτήν την ταινία του John M. Stahl (1886-1950), ότι δηλαδή «οποιαδήποτε ομοιότητα με κολακευτικά λόγια είναι απλή σύμπτωση»!

Θα μιλήσω όμως και για την ταινία αυτού του άγνωστου στην Ελλάδα σήμερα σκηνοθέτη, σε σενάριο βασισμένο σε μια νουβέλα του Ben Ames Williams (1889-1953), μια ταινία που δίχως να είναι τίποτα περισσότερο από ένα τυπικό μελόδραμα και, κυρίως, δίχως να πραγματεύεται τη ζωή μια μοιραίας γυναίκας, αναδεικνύει πλήρως το ταλέντο και μεγαλείο της Tierney: ναι, η Gene Tierney δεν υποδύεται την θελκτική γυναίκα, δεν είναι απλώς το αντικείμενο του πόθου για κάθε άντρα αλλά, παρά την αδιαμφισβήτητη ομορφιά της, κατορθώνει και γίνεται αντιπαθητική κι εκνευριστική υποδυόμενη μια ζηλιάρα και άνευ ορίων εγωπαθή σύζυγο. Ας δούμε λίγο το story της ταινίας:

Ο Ρίτσαρντ Χάρλαντ (Wilde), ένας πετυχημένος συγγραφέας και η Έλεν (Tierney) γνωρίζονται σ’ ένα τραίνο, στο ταξίδι τους για μια έπαυλη, όπου θα τους φιλοξενήσει ένας κοινός φίλος. Ο συγγραφέας δείχνει ενδιαφέρον για την Έλεν, διστάζει όμως να προχωρήσει διότι εκείνη είναι αρραβωνιασμένη μ’ έναν νέο κι ανερχόμενο πολιτικό. Η ίδια η Έλεν όμως «χαλάει» τον αρραβώνα της από τηλεφώνου, κι όταν ο αρραβωνιαστικός της σπεύδει στην έπαυλη για να ζητήσει εξηγήσεις, εκείνη εκπλήσσει τους πάντες δηλώνοντάς τους ότι …θα παντρευτεί τον συγγραφέα! Αυτός δέχεται (φυσικά) κι αυτή του δηλώνει ότι δεν θα τον αφήσει «ποτέ, ποτέ, ποτέ…», δήλωση εξόχως σημαντική, που θα την επαναλάβει προς το τέλος της ταινίας. Μετά απ’ αυτό παντρεύονται κι είναι πολύ ευτυχισμένοι, πλην η Έλεν δεν αντέχει τρίτους στη ζωή τους. Έτσι, όταν επιστρέφουν στο «Back of the Moon», το ράντζο του συγγραφέα δίπλα σε μια λίμνη, αρχικά απομακρύνει τους επισκέπτες – συγγενείς της, διώχνει τον ξυλοκόπο – φίλο του άντρα της και, εν συνεχεία, αφήνει να πνιγεί αβοήθητος ο πολυαγαπημένος αδελφός του συζύγου, ο Ντάνι (που ήταν, μάλιστα, σακάτης), αν και θα μπορούσε εύκολα να τον γλιτώσει. Αργότερα, δεν διστάζει να σκηνοθετήσει ατύχημα – πτώση της από τις σκάλες του σπιτιού τους προκειμένου να «χάσει» το παιδί που κυοφορούσε διότι… την εξανάγκαζε να μένει στο κρεββάτι κι ανησυχούσε για το που βρίσκεται ο άντρας της! Η ζήλεια την έχει πλέον κυριεύσει ολοκληρωτικά. Όταν εκδίδεται ένα καινούριο βιβλίο του Ντην, που αυτός το αφιερώνει στην υιοθετημένη αδελφή της Έλεν, τη Ρουθ (Jeanne Crain, 1925-2003), η Έλεν σ’ ένα ξέσπασμα ομολογεί τα εγκλήματά της στο σύζυγό της, ο οποίος, απολύτως φυσιολογικά, φεύγει, την εγκαταλείπει. Η Έλεν δεν αντέχει την εξέλιξη αυτή και αυτοκτονεί, αφού προηγουμένως σκηνοθετεί την ενοχή της Ρουθ, χρησιμοποιώντας τον πρώην αρραβωνιαστικό της, που είχε γίνει εισαγγελέας. Στη δίκη η Ρουθ αθωώνεται, ο συγγραφέας όμως καταδικάζεται για «απόκρυψη στοιχείων» και φυλακίζεται για 2 χρόνια. Όταν αποφυλακίζεται, τον περιμένει η Ρουθ. Για πρώτη φορά η Έλεν, που λίγο πριν πεθάνει πίστεψε, και δήλωσε στον άντρα της «δεν θα σε αφήσω ποτέ να φύγεις», έχασε το παιχνίδι, δεν ήρθε πρώτη…

Η ζήλεια κι η εγωπάθεια, λοιπόν, ο απόλυτος συνδυασμός των εξημμένων παθών, που χαρίζουν φορές μοναδικές στιγμές, που δίδουν νίκες και πρωτιές, αλλά που οδηγούν ευχερέστατα και στο έγκλημα, όπως στην περίπτωση της Έλεν. Δεν δικαιολογούν, βέβαια, τις συμπεριφορές, μπορούν όμως να τις εξηγήσουν μια χαρά. Κι αν τα «εγκλήματα ζήλειας» της Έλεν έμειναν τύποις ατιμώρητα (διότι η ζήλεια είναι τιμωρία από μόνη της), ας την κρίνει ο Θεός! Μόνο που και αυτή η φράση (η έκφραση, καλύτερα), ενέχει ήδη την κρίση, την ανθρώπινη κρίση, τη συμβατική, την όχι και τόσο (κι όχι πάντα) δίκαιη κρίση, δηλαδή…

Αθήνα, 21 Ιουνίου 2011

Φώτης Μπατσίλας

Υ.Γ.: Στις φωτογραφίες: η αφίσα της ταινίας, η ασυναγώνιστη Gene Tierney, ο Cornel Wilde με την Jeanne Crain κι ο σκηνοθέτης John M. Stahl.

Τα Σκυλιά της Ασκληπιού

2011-06-10T14:05:00.000+03:00

Τα σκυλιά της Ασκληπιού
μου είπαν πως σε είδανε.
Απ’ το ανελέητο κυνηγητό μιας εξάτμισης
κι ύστερα ενός ανυποψίαστου πεινασμένου,
απ’ το Προδόρπιο ως τη Ρήγα Φεραίου,
κάπου εκεί, υποθέτω,
σε είδανε
(σε κάποια βιτρίνα, με παπούτσια πιθανώς, της Πολιτείας ίσως).
Εγώ δεν ήμουν εκεί.

Τα σκυλιά της Ασκληπιού
στον κήπο του Πνευματικού Κέντρου
ή από τον Σάκκουλα ως τους Κόκκους το πολύ,
διακόσια μέτρα πάνω-κάτω,
πως σε είδανε μου είπαν.
Ντελικάτη, απρόσιτη, μα ένοχη,
με φόβο μη σε δουν,
μη σε δω, ίσως,
κι έπαψαν να γαυγίζουν
μην κι άλλο σε φοβίσουν.
Εγώ δεν ήμουν πια εκεί.

Τα σκυλιά της Ασκληπιού,
τ’ αδέσποτα πια,
με τα λουράκια στο λαιμό,
τα παρατημένα δηλαδή,
στάση λεωφορείων μπλε,
παλιό Διάνα και παλιό Feriale,
φοβερά και φοβισμένα,
φοβισμένα φοβερά,
πως σε είδανε μου είπαν,
μα εγώ εκεί δεν ήμουν,
εγώ ποτέ δεν ήμουν εκεί, τελικά.

Αθήνα, 10 Ιουνίου 2011

Φώτης Μπατσίλας

Υ.Γ.: Γράφτηκε αρχικά τον Ιούνιο του 2005, τέτοιες μέρες, κι έλαβε την σημερινή (και τελική;) μορφή ένα Σάββατο βράδυ του φετεινού Φλεβάρη, γυρνώντας με τα πόδια από ένα μπαρ της Κολοκοτρώνη.

Γεια σου, Γιαννάκη! (ή Πέρα Πάλι από τα Σώματα)

2011-05-26T22:44:00.003+03:00

Ο Γιάννης Βαρβέρης δεν είναι πια μαζί μας. Το oxy-moron τιμά τη μνήμη του και παρουσιάζει, για πρώτη φορά διαδικτυακά, με την επιμέλεια και την άδεια του φίλου του ποιητή Σωτήρη Κακίση, ολόκληρη τη συζήτησή τους, που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο περιοδικό Poetix Ι τον Μάρτιο του 2009, με τον τίτλο «Δεν συμφωνώ!»:

«ΔΕΝ ΣΥΜΦΩΝώ ! »…

ΣΩΤήΡΗΣ ΚΑΚίΣΗΣ: Δεν συμφωνώ! Έτσι ν’ αρχίσουμε, λέω εγώ, αυτή τη συζήτηση, Γιάννη.

ΓΙάΝΝΗΣ ΒΑΡΒέΡΗΣ: Συμφωνώ. Γιατί το «Δεν συμφωνώ!» είναι μια φράση κλειδί για όλη την τέχνη, βέβαια, αλλά στην Ποίηση, που είναι ένα από τα πιο υποκειμενικά πράγματα, ταιριάζει απόλυτα. Ειλικρινά, διαβάζω πολλούς καλούς ποιητές, οι οποίοι δεν αρέσκονται ο ένας σε αυτά που κάνει ο άλλος.

Σ.Κ.: Εμένα αυτό μου φαίνεται και λογικό, και νόμιμο, ομολογώ. Γιατί ο καθένας μας ακολουθεί έναν δρόμο δικό του, που προς κάπου πηγαίνει, και τον πηγαίνει. Και μία δόση «αυτισμού» πάντα θα υπάρχει. Παλιά δεν λέγαμε, για τους ζωγράφους ιδίως, «Επεβλήθη»; Αυτό δεν σήμαινε πως κάποια στιγμή ο «δρόμος» του αναγνωρίστηκε, από το κοινό συνήθως; Οπότε, οι δρόμοι των άλλων, οι διαφορετικοί, δεν δικαιώθηκαν, αν μη τι άλλο;

Γ.Β.: Να σου πω: εγώ πιστεύω πως οι δημιουργοί, οι καλλιτέχνες γενικότερα, είναι όντα εμμονών. Έτσι και οι ποιητές, νομίζω. Και όση περισσότερη εμμονή έχουν, τόσο προσωπικότεροι γίνονται, είτε πρόκειται για καλούς, είτε πρόκειται για κακούς ποιητές. Και πάρε, στα θετικά, το παράδειγμα του Σαχτούρη, και στα αρνητικά –μιλάω για ακραίο στυλιζάρισμα, δηλαδή-, ένα σωρό άλλους ανθρώπους χαριτωμένους, οι οποίοι οι ίδιοι πιστεύουν πως γράφουν καλά, αλλά είναι εξόχως αμφισβητήσιμοι. Και λάβε υπ’ όψη σου και κάτι άλλο: πως και στο χώρο αυτό, των αποτυχημένων, ας πούμε, ποιητών, στον οποίον ελπίζω να μην ανήκουμε, αλλά όπου είναι πιθανό και να ανήκουμε –κι αυτό δεν το λέω από σεμνοπρέπεια, αλλά από αγνωστικισμό-, στο χώρο δηλαδή της λεγόμενης «παρα-λογοτεχνίας», υπάρχει κι εκεί συγκεκριμένη και αυστηρή ιεραρχία.

Σ.Κ.: Όπως στους …δαίμονες, στα Τάγματα του …Διαβόλου ακριβώς; Πιο σκληρή κιόλας ιεραρχία;

Γ.Β.: Ναι. Πιο σκληρή, αλλά και πιο κωμική οπωσδήποτε.

Σ.Κ.: Κωμικο-τραγική;

Γ.Β.: Μπα. Το τραγικό είναι διάσταση πολύ προχωρημένη. Μάλλον κωμική σκέτη.

Σ.Κ.: Μάλιστα. Ας τα πάρουμε, λοιπόν, τα πράγματα από την αρχή: λένε πως έχουμε περισσότερους καλούς ποιητές της έγγραφης, ας πούμε, Ποίησης, σε σύγκριση και κατ’ αναλογίαν με άλλους λαούς. Στην Ποίηση, θέλω να πω, «χαράκωμα στο μέλλον», στην αυτόματη Ποίηση, που ξεκινάει από το μυαλό, για να υπάρξει με άμεση ανταπόκριση της καρδιάς, του σώματός μας. Έχουμε, πράγματι; Μπορούμε να ξέρουμε; Πώς καταλαβαίνει κανείς άραγε τις λέξεις και τις λάμψεις τους σε μία ξένη γλώσσα; Απλώς διαισθανόμαστε;

Γ.Β.: Διαισθανόμαστε. Αλλά, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά στον εικοστό αιώνα, παρατηρεί κανείς σχετικά εύκολα πως ο προβληματισμός των Ελλήνων ποιητών εν γένει, οι περιπτώσεις οι εννοιολογικές και ίσως και οι μορφολογικές οι δικές μας είναι περισσότερες. Δηλαδή, εδώ ανθεί το φαινόμενο πιο έντονα. Δεν ξέρω, δεν μπορώ να μιλήσω για τις κορυφώσεις. Γιατί, ναι, το είπες, η πρόσβαση στην ξένη γλώσσα δεν είναι πάντα η καλύτερη αφενός, και διότι κι η γενική μας εποπτεία των όσων ακριβώς γράφονται συνήθως είναι περιορισμένη.

Σ.Κ.: Είναι δύσκολες «οι εκδρομές στην άλλη γλώσσα». Εδώ, είπαμε, δυσκολευόμαστε και μεταξύ μας. Μήπως όμως στην Ελλάδα την Ποίηση την τιμούν και οι ποιητές οπωσδήποτε, αλλά και ο κόσμος, για κάποιο λόγο ιδιαίτερο; Μήπως είμαστε εξαιρετικά αφοσιωμένοι στον Λόγο εδώ γύρω, από τον …Αισχύλο, από τον Όμηρο ως σήμερα; Και με τα δημοτικά μας τραγούδια, και με τους εν Κρήτη και Κύπρω ποιητάρηδες ακόμα, και με τα ρεμπέτικα και το λαϊκό μας ακόμα τραγούδι;

Γ.Β.: Εγώ, ούτως ή άλλως, δεν είμαι από εκείνους που παραπονούνται για την ανταπόκριση της Ποίησης στον κόσμο. Πιστεύω πως στην «ατόφια» περιοχή της ποίησης το κοινό είναι και συγκεκριμένο και λίγο. Επίσης πιστεύω πως υπάρχει κι ένα κοινό, το οποίο «κρύπτεσθαι φιλεί». Υπάρχουν άνθρωποι δηλαδή που ασχολούνται. Αλλά όπως κι οι ίδιοι οι ποιητές ντρέπονται να πούνε «Είμαι ποιητής», έτσι ίσως κι οι αναγνώστες τους ντρέπονται να πουν σε άλλους ανθρώπους πως ασχολούνται με την Ποίηση. Όσο για το «γενικότερα» που είπες-

Σ.Κ.: Για την πιθανή προσήλωσή μας στον Λόγο-

Γ.Β.: «Γενικότερα» συμβαίνουν διάφορα πράγματα. Είτε στο τραγούδι, είτε στο ρεμπέτικο, είτε όπου αλλού.

Σ.Κ.: Να μην αντιμετωπίσουμε κι αυτές τις περιοχές λίγο; Να μην τις συναρτήσουμε στη συζήτησή μας; Δεν υπάρχει «ατόφια» Ποίηση και στο λαϊκό στίχο, άραγε;

Γ.Β.: Θα προτιμούσα να θεωρούσες πως σου την έχω κάνει εγώ αυτή την ερώτηση, κι όχι εσύ σ’ εμένα. Γιατί σε θεωρώ αρμοδιότερο, κατ’ αρχήν.

Σ.Κ.: Ωραία. Αν και νομίζω πως έχω απαντήσει ξανά σε αυτό το ερώτημα, στη συζήτηση των τριών μας, με τον σκηνοθέτη τον Γιώργο Πανουσόπουλο. Ναι, πιστεύω πως, όχι λίγη, πολλή ποίηση ενυπάρχει κι εκεί, στην πιο απλή, και ίσως έτσι και σε μία από τις πιο άμεσες και καίριες μορφές της. Κι επειδή στο τραγούδι η λιτότητα προέχει, τα καλά είναι ξαφνικά πολύ καλά. Άλλωστε, έχουμε αρκετούς καλούς ποιητές του «εγγράφου λόγου», που έγραψαν κι αυτοί με παρόμοια λιτότητα, σχεδόν «στιχουργική». Που τον χρησιμοποίησαν μάλιστα αυτό τον τρόπο για πιο εύκολη πρόσβαση στα μυαλά και στις ψυχές έτσι των αναγνωστών τους.

Γ.Β.: Εδώ όμως εγείρεται επίμονο το γνωστό ερώτημα: αυτή η Ποίηση που λες τώρα, του λαϊκού ή του ρεμπέτικου, ή του έντεχνου επίσης τραγουδιού, είναι «επιχωματωμένη» -και αυτή τη στιγμή δεν χρησιμοποιώ το επίθετο αυτό αρνητικά- από τη μουσική.

Σ.Κ.: Εγώ πάλι θα έλεγα πως έχει την ελευθερία ν’ αφήσει ένα κομμάτι της ανοιχτό, περιμένοντας τη μουσική να τη συμπληρώσει.

Γ.Β.: Αν όμως η Ποίηση αφήνει ένα κομμάτι της ανοιχτό, σημαίνει πως έχει ένα κομμάτι της ανοιχτό…

Σ.Κ.: Γιατί να είναι κακό αυτό; Μπορεί και να δείχνει μια ευπρόσδεκτη έλλειψη αλαζονείας. Να επιβάλλεται από μία προσπάθεια ταπεινοφροσύνης.

Γ.Β.: Πάντως, αυτό που έχω εγώ να πω είναι πως, σε όσα ποιήματα έχω ως τώρα ακούσει μελοποιημένα, ακούω ένα άλλο τελείως Λόγο, από εκείνο το Λόγο, που διάβασα κατά μόνας.

Σ.Κ.: Δεν διαφωνώ. Αλλά δεν έλεγα καθόλου γι’ αυτό εγώ. Εγώ μιλάω για περιπτώσεις όπως του Καββαδία, π.χ.

Γ.Β.: Ε, ο Καββαδίας είναι και αρκετά «γραφικός» ως ποιητής, εγώ δεν τον λατρεύω. Ο Καββαδίας είναι ευένδοτος σ’ ένα είδος μουσικής, συγκεκριμένο.

Σ.Κ.: Εγώ πάλι που τον αγαπώ, πιστεύω πως η Ποίησή του επιβάλλει το είδος της μουσικής που οφείλει να «συμπληρώσει» ο συνθέτης. Και σε συνθέτες έτσι, που εγώ καθόλου κατά τ’ άλλα δεν εκτιμώ, όταν ασχολήθηκαν μαζί του, σαν να τους επεβλήθη μαγικά ένα είδος τραγουδιού της προκοπής.

Γ.Β.: Ξαναγυρίζοντας στο θέμα της ποίησης στα ρεμπέτικα, όπου συμβαίνει μια «κοινωνική» συνάντηση, μια συνάντηση με τα κοινωνικά προβλήματα μιας εποχής, εγώ δεν θεωρώ πως από το ’50 και μετά υπήρξε καμία συνάφεια των τραγουδιών αυτών με τα νεοελληνικά προβλήματα. Και μαζί με τη μουσική τους –η οποία κατ’ εμέ είναι πτωχοτάτη, εκτός ορισμένων εξαιρέσεων- δεν καταλαβαίνει κανείς τι από τα νεότερα δικά μας πράγματα εκφράζουν. Δεδομένου ότι οι άνθρωποι που εγκολπώθηκαν το ρεμπέτικο τραγούδι, κατά κάποιο τρόπο οικειοποιήθηκαν τις αμαρτίες ή την Κόλαση κάποιων άλλων ατιμωρητί. Χωρίς να πληρώσουν «διόδια» δηλαδή γι’ αυτό.

Σ.Κ.: Εκτός του «πτωχοτάτη», στα άλλα συμφωνώ.

Γ.Β.: Είναι ένας γιάπις εννιά μ’ εννιά στο γραφείο, και την Παρασκευή το βράδυ τα δίνει όλα στα ρεμπετάδικα.

Σ.Κ.: Κάτι του συμβαίνει με την ψυχή του προφανώς κι αυτού του ανθρώπου, για να κάνει κάτι τέτοιο.

Γ.Β.: Μπορεί. Μια ανάγκη στην αμαρτία.

Σ.Κ.: Η αμαρτία μπορεί να είναι όλη η άλλη του ’βδομάδα. Δεν μπορούμε να ξέρουμε ποτέ τι βλέπει, τι νοιώθει, τι υφίσταται η ψυχή του καθενός μας. Αν όμως γυρίσουμε στην Ποίηση και δεν χαθούμε στους απατηλούς συχνά δαιδάλους της μουσικής και του τραγουδιού, ένα ερώτημα πάλι είναι πώς υπάρχουν ποιητές με ποιήματα και ποίηση υψηλόφρονα, ενώ οι χαρακτήρες των ανθρώπων που τα έχουν γράψει καθόλου δεν είναι ανάλογοι. Πόσο «σχιζοφρενής» πρέπει δηλαδή να είναι ένας άνθρωπος, ώστε να λειτουργεί ως «σποραδικά –και μόνον- ένθεος» ;

Γ.Β.: Αυτό το ερώτημα μου αρέσει πάρα πολύ. Εγώ πιστεύω πως ναι, μπορεί να γίνεται αυτό. Ναι, απόλυτα. Δεδομένου ότι οι στιγμές της ποιητικής έξαρσης σε όλους είναι μάλλον περιορισμένες, και δεν έχουν να κάνουν καθόλου με το «ηθικό πρόσημο» του προσώπου. Τώρα, αν ένας ποιητής είναι «διαρκώς ποιητής», σαν τον Άγγελο Σικελιανό, τι να σου πω τώρα…

Σ.Κ.: Όταν είσαι «διαρκώς ποιητής», ίσως να μην είσαι και καθόλου ποιητής.

Γ.Β.: Μιλάμε για πολύ κουραστικό πράγμα. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα πάντως διάστασης μεγάλης ανάμεσα στον χαρακτήρα του ανθρώπου και στην ποίησή του ήταν οπωσδήποτε ο Νίκος Καρούζος.

Σ.Κ.: Μα το «σποραδικά ένθεος» γι’ αυτόν ακριβώς, θυμάμαι, εγώ το είχα γράψει σ’ ένα κείμενό μου. Γιατί ζήσαμε τη δυστροπία του χαρακτήρα του σε όλη της την τραγική μεγαλοπρέπεια.

Γ.Β.: Την κακοήθεια, τολμώ να πω εγώ. Αλλά τα ποιήματα τα καλά του μπορούμε να τα σεβόμαστε, και να τα βαθμολογήσουμε με αυτό που τους αξίζει, ή και παραπάνω. Κι αυτό μας δίνει το δικαίωμα ημών των ζώντων που τον γνωρίσαμε να θυμόμαστε αυτή την αντίφαση.

Σ.Κ.: Εντάξει, ας πούμε άλλο η Ποίηση, άλλο η Ηθική. Το Ήθος όμως: Πώς μπορεί στον ίδιο άνθρωπο να διίσταται;

Γ.Β.: Ήθος στα αρχαία ελληνικά σημαίνει τόπος.

Σ.Κ.: Για εξήγησέ το, παρακαλώ, αυτό:

Γ.Β.: Πως αν υπάρχει ένα συγκεκριμένο πεδίο αναφοράς, τότε έχουμε ήθος. Και ήθος είναι απαραίτητο να υπάρχει σε έναν ποιητή. Το οποίο ήθος του ή πεδίον αναφοράς ο Ποιητής το παραλλάσσει κάθε φορά, αλλά αν τον μελετήσει κανείς σοβαρά, ακόμα κι αν εναλλάσσει τα θέματά του ιδιαιτέρως, θα δει τη διήκουσα γραμμή του, η οποία παραμένει ενιαία μέσα στην πορεία της ποίησής του και του χρόνου. Παραδείγματος χάρη, σ’ εσένα: τώρα σκέφτηκα εσένα, και δεν σε σκέφτηκα επειδή μιλάμε μαζί, αλλά επειδή διαβλέπω μες στα χρόνια πως η διήκουσα γραμμή σου, ό,τι και να κάνεις, παραμένει ενιαία. Το ίδιο πάντα ποίημα δηλαδή εν προόδω. Κι αυτό μάλιστα είναι εμφανέστερο σ’ εσένα απ’ όσο είναι σε άλλους ποιητές, λόγω του εύρους των θεμάτων σου.

Σ.Κ.: Κι εδώ έχουμε ένα άλλο ερώτημα: καλό είναι αυτό, ή κακό;

Γ.Β.: Αυτό δεν είναι ερώτημα. Γιατί δεν έχει κι απάντηση. Ή, μάλλον, είναι ένα ερώτημα, με απάντησή του πλήθος απαντήσεων.

Σ.Κ.: Πέρα, λοιπόν, από αυτά τα ερωτήματα ή …μη-ερωτήματα, στη σημερινή εποχή, στο 2008, εδώ στο Μέλλον, υπάρχει η ανάγκη της Ποίησης, έστω και εν κρυπτώ, έστω και εν μεταμφιέσει, σαν τα δυνατά, ας πούμε, φάρμακα εναντίον του καρκίνου, και όχι ως ασπιρίνης καθημερινής χρήσης;

Γ.Β.: Εσύ πάλι να απαντήσεις, εγώ θέλω, και σ’ αυτό. Εγώ μια κουβέντα μόνο να πω, γιατί «ντρέπεται», γιατί κρύβεται συχνά σήμερα ένας ποιητής. Ξέρεις τη λαϊκή έκφραση των πολλών ανθρώπων, όταν τους πει κάποιος ψέματα: «-Αυτός είπε το ποίημά του», λένε. Ενδεικτική δεν είναι αυτή η φράση αρκετά;

Σ.Κ.: Ε, είναι και δεν είναι. Το προκατασκευασμένο μάλλον δηλώνει, παρά κάτι με την Ποίηση σχετικό. Το άλλο, ναι, το «-Τι θέλει να μας πει ο …ποιητής;», πιο εχθρικό μοιάζει, πιο κυνικό. Εγώ παρατηρώ πως υπάρχουν και κάποιες απόψεις για το πώς πρέπει να είναι ο Ποιητής, πώς να ζει δίπλα στην ποίησή του. Τον επιθυμούν μελαγχολικό, αν μη τι άλλο, μονήρη και απόκοσμο τον ποιητή οι αναγνώστες, μακριά από τη ζωή που συμβαίνει. Και, από την άλλη, ο μεγαλόστομος στόμφος τόσων προηγούμενων γενεών ποιητών για τη δικιά μας γενιά ήταν ένα συχνά ασήκωτο βάρος. Λοιπόν: σήμερα είναι αλλιώς τα πράγματα. Οδηγούν κι αυτοκίνητα οι ποιητές, παίζουν και ποδόσφαιρο, δεν φοράνε μπέρτες.

Γ.Β.: Κι όμως: παραμένει το ζήτημα, ακόμα και σε ομοτέχνους ή άλλους, όταν βλέπουν έναν ποιητή να οδηγεί αυτοκίνητο. Μία Μερσεντές της ιδιοκτησίας του ίσως. Υπάρχει στο μυαλό των ανθρώπων μια θητεία του ποιητή στο δάκρυ, στην ανέχεια και στον πτωχοπροδρομισμό. Ένα πράγμα που εγώ προσωπικά το βδελύττομαι. Από την άλλη βέβαια, όπως δεν θέλω τίποτε να είναι «φωναχτό» στους ανθρώπους, στις ερωτικές τους επιλογές, στην εμφάνισή τους, έτσι ακριβώς νομίζω πως ο ποιητής, χωρίς να χρειάζεται να είναι σεμνοπρεπής, καλό είναι να κρατάει μια αξιοπρεπή στάση. Μια στάση που να δίνει την εντύπωση πως ανά πάσα στιγμή είναι έτοιμος να αποχωρήσει. Από οπουδήποτε: τόπο, συζήτηση, τρόπο.

Σ.Κ.: Πως υπάρχει παράλληλα σαν οντότητα και στον δικό του, συνέχεια υπερβατικό κόσμο. Αυτό τώρα που είπες μου θύμισε μια ιστορία που παραδίδεται, όπου ο Συγγρός νομίζω με την άμαξά του παρατρίχα να πατήσουν τον Παπαδιαμάντη που διέσχισε ένα δρόμο σαν σκιά φτωχικά ντυμένος, κι όταν ο αμαξάς του είπε πως πρόκειται για τον Παπαδιαμάντη, ο Συγγρός αναφώνησε: «-Μα πώς είναι έτσι ρακένδυτος! Αφού πρόκειται για συγγραφέα, ένας λόγος παραπάνω να ντύνεται καλά!»…

Γ.Β.: Μάλιστα. Τελοσπάντων, ζούμε σε μία αστική κοινωνία, της οποίας προϊόντα είναι και οι ποιητές τώρα πια, ακόμα κι εκείνοι που προέρχονται από λούμπεν καταστάσεις, εντελώς λαϊκές. Μιλάμε άρα για ανθρώπους συνήθεις, με κάποια εργασία, με κάποιο στάτους. Αυτό απαιτεί η εποχή. Αλλά, ίσα-ίσα: νομίζω πως μπορούν να υπαινιχθούν περισσότερο πειστικά τον ποιητικό τους εαυτό οι ποιητές εάν εμφανίζονται όπου εμφανίζονται με διακριτικότητα και ευπρέπεια. Χωρίς ακμές και πτώσεις.

Σ.Κ.: Εγώ αυτό το λέω κι αλλιώς, όταν αρνούμαι πια να κάνω επικίνδυνα πράγματα, που νεότερος έκανα: πως έχω τόσο μεγάλη «τρύπα» εντός μου, ώστε πρέπει να είναι όσο γίνεται πιο «τακτοποιημένη» η καθημερινότητά μου για ν’ αντέξω. Ή πάλι: πως μικρός έχω σαν τον Οβελίξ πέσει μέσα στο μαγικό ποτό, ώστε να μην κάνει να δοκιμάζω επιπλέον απογειώσεις. Αλαζονικά ίσως το λέω αυτό, αλλά το νοιώθω κιόλας.

Γ.Β.: Δεν το λες αλαζονικά, γιατί κι εμένα αυτό με βρίσκει σύμφωνο. Κρίνοντας από τον εαυτό μου, αν δεν είμαι κάπως «φρέσκος» σωματικά να υποδεχθώ το ενδεχόμενο της έμπνευσης, νοιώθω ακατάλληλος για όλη αυτή την ιστορία.

Σ.Κ.: Κι αυτό πάλι εγείρει ερωτήματα όμως, μια και υπάρχει κι η πλευρά που λέει-

Γ.Β.: Σ’ ένα πακέτο τσιγάρα;

Σ.Κ.: Ναι. Ή, έστω, σε …δύο.

Γ.Β.: Να ένα καλό σημείο να σε ρωτήσω πάλι εγώ κάτι, κάτι σχετικό με την έκταση του ποιήματος. Εγώ λέω πως φοβάμαι πολύ τη μεγάλη έκταση, και πως πρέπει να το σκέφτεται κανείς πάρα πολύ για να γυρίσει σελίδα. Να φτάσει ένα ποίημά του στις μιάμιση, δύο σελίδες.

Σ.Κ.: Ως τελείως …αναρμόδιος των δύο σελίδων, εγώ θα σου πω άλλα πράγματα εδώ: επειδή εγώ θεωρώ πως έχουμε υψηλόφρονα ποίηση και στην πεζογραφία μας, κι επειδή πιο κοντά, πάλι κατά τη γνώμη μου, στην ελληνική λογοτεχνία είναι το διήγημα παρά το μυθιστόρημα, που πιο πολύ εγώ πάλι το νοιώθω σαν δυτικό είδος που εντάσσεται και στη μόνιμη αγωνία των δυτικών να έχουν όλα τους τα έργα αρχή, μέση και τέλος οπωσδήποτε, οπωσδήποτε κλίνω προς το μικρότερο εύρος στην ανάπτυξη κάθε ιδέας ή ιστορίας. Κι ο Παπαδιαμάντης άλλωστε διήγημα-διήγημα δεν έγραφε ένα τεράστιο μυθιστόρημα τελικά, με τη δομή του να ισούται με τη δομή της καθημερινότητας και της ζωής, χωρίς τεχνικές εξεζητημένες κι εγκεφαλικές συνήθως επινοήσεις; Έτσι κι ο Τσέχωφ, έτσι κι ο Φελλίνι: τα έργα τους συνήθως ισούνται με τη ζωή, είναι ανοιχτά, καθόλου ταμπουρωμένα σαν ιδέες δήθεν φοβερές, αλλά μάλλον φοβισμένες. Το ίδιο, λοιπόν, πιστεύω εγώ γίνεται και με την Ποίηση: γράφοντας ένα μικρό ποίημα, που κάπως νομίζεις πως μπορείς να το ελέγξεις, ίσως και Καβαφικά όπως είχε παρατηρήσει για τα δικά μου ποιήματα ο Στέφανος ο Κουμανούδης, που μια φράση στο τέλος αρκεί για να το ανατρέψει και να το κάνει να λάμψει εντελώς αλλιώς πια από μόνο, τελικά όλα μαζί, το ένα δίπλα στο άλλο, αποκτούν τη ευχέρεια …αλλαγής σελίδας και επιπλέον ανάγνωσής τους. Γι’ αυτό κι εγώ έχω δυσκολία μετά να τα αφαιρώ κι από τη θέση τους, από τη σελίδα που βρίσκονται χωρίς τίτλο, ολοκληρωμένα συνήθως, αλλά ακουμπώντας στο προηγούμενο και το επόμενο. Από την άλλη, δεν μπορώ να πω πως δεν έχω δει να γίνονται καταπληκτικά πράγματα και σε παραπάνω σελίδες ξαφνικά. Ίδε το πολυαγαπημένο μου «Περί Ύψους» ποίημα του Εγγονόπουλου.

Γ.Β.: Υπάρχουν, Σωτήρη, δύο θέματα εδώ: αυτή η «δημιουργική ανάσα» που έλεγε ο Αμπέ Μπρεμόν, και το πόσο αντέχει αυτή η ανάσα, ώστε να γυρίσεις σελίδα και να είναι εξίσου ρωμαλέος και στιβαρός ο στίχος σου και να έχει σχέση το προηγούμενο με το επόμενο και να μπορείς να κάνεις φινάλε χωρίς να έχουν μεσολαβήσει χάσματα, κι από την άλλη το θέμα της ανάσας και του ίδιου του αναγνώστη. Πόσο μπορεί να σε «αντέξει» ο αναγνώστης, θέλω να πω. Γιατί, όσο και να είμαστε, υποτίθεται, «άνθρωποι του πνεύματος», και άνθρωποι ελεύθεροι, που πρέπει να ακολουθούμε την έμπνευσή μας, αδιαφορώντας για ο,τιδήποτε άλλο, ο δημιουργός εγώ πιστεύω, μετά την εκτέλεση της έμπνευσής του, πρέπει να γίνεται και λίγο σκηνοθέτης του εαυτού του. Κριτικός και σκηνοθέτης του εαυτού του. Δηλαδή, ένα ποίημα, ανεξάρτητα του αυθορμητισμού και της όποιας τεχνικής έχει αυτόματα χρησιμοποιηθεί εν τη γενέσει του, είναι συνάμα κι ένα «προϊόν» μέσα σε χιλιάδες εισαγωγικά, το οποίο θέλουμε να «πουληθεί». Το οποίο, κι αυτό, αναζητάει τον «αγοραστή» του.

Σ.Κ.: Έστω και έναν.

Γ.Β.: Έστω και έναν. Αν, λοιπόν, υπάρχει έστω κι ο ένας αυτός «αγοραστής», εγώ θα ήθελα να ξέρω, να είμαι βέβαιος πως μπορεί να με «αντέξει». Να μπορεί να με αντέξει επιτυχημένο ή αποτυχημένο σε όλο το μάκρος του ποιήματος που του δίνω. Κι επειδή ξέρω επίσης πως οι εποχές σήμερα είναι-

Σ.Κ.: Συνοπτικές…

Γ.Β.: Συνοπτικές και βραχείες, αυτός είναι ένας άλλος λόγος που κλίνω προς το βραχύ ποίημα. Θα σου πω μάλιστα κάτι κι εγώ, που προέρχεται από μίαν άλλη, τελείως διάφορη περιοχή, με την οποία με συνδέει αμφίθυμος έρως: όταν στήνονται προγράμματα θεάτρου και μπορεί να έχω κι εγώ κάποια εμπλοκή, είτε φιλική, είτε ως μεταφραστής που του ζητείται ο λόγος λίγο, λέω, «-Παιδιά, μη βάζετε μεγάλα κείμενα. Κανένας δεν θα κάτσει να τα διαβάσει». Αυτοί όμως «ξεπατικώνουν» τέσσερεις σελίδες για τη ζωή του Μαριβώ, ας πούμε.

Σ.Κ.: Μα το έργο του είναι η ζωή του, δεν είναι; Ο Γούντυ Άλλεν λέει ειρωνικά πως «για να κατανοήσουμε πλήρως τη μουσική του Μότσαρτ πρέπει να γνωρίζουμε οπωσδήποτε την ημερομηνία γέννησης και θανάτου του συνθέτη». Συμφωνώ πάλι. Κι εγώ δεν θα ’θελα ποτέ να κουράσω ποτέ κανέναν. Εδώ κουράζομαι κι εγώ ο ίδιος ανατρέχοντας σε παλιά δικά μου, πράγματα.

Γ.Β.: Ο λαός το λέει πολύ ωραία: «Καλύτερα να λένε «-Πού ’ν’ τος;», παρά να λένε «-Να ’τος ! »…

Σ.Κ.: Αυτή η φράση εμένα μου μοιάζει σαν πλήρης περίληψη και της ίδιας της Ποίησης ανέκαθεν, όχι μόνο σήμερα με τις δυσκολίες που λέμε. Και πιστεύω πως αληθινή Ποίηση κρύβεται κι αλλού, παντού μάλλον. Έλεγα πριν για την πεζογραφία: εγώ αγαπάω πεζογράφους με έντονη την ποιητικότητα στις λέξεις τους ή στων έργων τους τον τρόπο, όπως ο Νίκος ο Χουλιαράς π.χ., ή η Μαρία η Μήτσορα πάλι. Να το πω κι αλλιώς, προς επιβεβαίωση: τα πρώτα μου ποιήματα, τα «Σύρματα» προ τριάντα ετών, τα έστειλα μόνο στον Εγγονόπουλο και στον Χουλιαρά. Για τα μικρά διηγήματα των περιθωριακών του τύπων στα Γιάννενα, τα καθαρής, κατ’ εμέ, ποίησης.

Γ.Β.: Τι να σου πω εγώ τώρα;

Σ.Κ.: Να μου πεις κι εσύ για την πιθανότητα να υπάρχει αλλού η Ποίηση από εκεί που την ψάχνουμε.

Γ.Β.: Η Ποίηση είναι παντού, δεν υπάρχει αμφιβολία. Και στην ίδια τη ζωή ενός ανθρώπου. Πολλώ δε μάλλον σ’ έναν πεζογράφο. Αυτό που εγώ φοβάμαι είναι πως μπορεί να «αραιώνεται» η Ποίηση σε μορφές άλλες. Μέσα από τον αφηγηματικό ιστό, στο βωμό να εκπληρωθεί η επινόηση μιας ιστορίας, μπορεί πράγματι να διαχυθεί η ποιητική διάθεση. Θυμάμαι τώρα και μπορώ να πω, επειδή εγώ τον αγαπώ πάντα και θα μου επιτρέψεις εδώ ένα μικρό μνημόσυνό του, τον Γιώργο Ιωάννου. Σε κάθε του κουβέντα, επειδή υπήρχε υπονοούμενο, υπήρχε και Ποίηση.

Σ.Κ.: Συμφωνώ. Ακόμα και στις συνεντεύξεις που είχαμε κάνει μαζί, ο Ιωάννου προς την Ποίηση ήταν, έχω κι εγώ να πω, συνέχεια προσανατολισμένος.

Γ.Β.: Μια παλαιότερη πάλι πεζογραφική εκδοχή, όπου όλος του ο λόγος ήταν προς την Ποίηση προσανατολισμένος, κατά τη γνώμη μου, είναι η περίπτωση του Ιωάννου Κονδυλάκη.

Σ.Κ.: Στην πεζογραφία μάλιστα η Ποίηση προσέρχεται και μ’ ένα προτέρημα: απαλλαγμένη αναγκαστικά από τον στόμφο. Ένα σοβαρό ελάττωμα με την αλλαγή των εποχών.

Γ.Β.: Με την αλλαγή των εποχών, ναι. Γιατί, πλην του Βασίλη Λογοθετίδη στον κινηματογράφο, που παραμένει πάντα απολύτως σύγχρονος, όλοι οι άλλοι, όλη η Ελλάς ανεξαιρέτως, είχε στόμφο. Ρητόρευε. Και σαν εγγόνια των παλαιών αυτών στόμφων ζουν ακόμα ορισμένοι άνθρωποι, ιδιαίτερα στο θέατρο, οι προερχόμενοι από την περιοχή του Εθνικού Θεάτρου. Ο στόμφος όμως για μένα δεν είναι θανάσιμο αμάρτημα. Δεν ξέρω, αλλά φαντάζομαι πως, σε ένα βαθμό, κι η Κοτοπούλη θα είχε στόμφο.

Σ.Κ.: Στην Ποίηση πάλι οι υπερρεαλιστές τον χρησιμοποίησαν με επιτυχία τον στόμφο, προς επίτευξη των στόχων τους. Ο στόμφος του Εγγονόπουλου στην απαγγελία των ποιημάτων του είναι εκ των ων ουκ άνευ, αν και μπορώ να τα φανταστώ επίσης να ακούγονται το ίδιο σωστά χωρίς κανένα στόμφο στην ανάγνωσή τους. Σε άλλους πάλι ο στόμφος είναι αφόρητος.

Γ.Β.: Δεν είμαι έτοιμος να σου πω πού ακριβώς έγκειται η διαφωνία μου. Αλλά πιστεύω πως δεν είναι στόμφος αυτός. Είναι κάτι άλλο. Αν πω, βέβαια, πόζα, το ίδιο πράγμα θα λέω. Είναι, νομίζω, ένας τρόπος υποκριτικός, ένα υποκριτικό ύφος και στη γλώσσα, και στην εκφορά της. Κι εγώ λατρεύω τον τρόπο του Εγγονόπουλου. Το στυλ του. Που το είχε κι ο Εμπειρίκος.

Σ.Κ.: Αν είναι, πάντως, καλό το ποίημα, τίποτα δεν μπορεί να το χαλάσει. Ούτε ο ίδιος ο …ποιητής του! Είναι όπως και με τα καλά τραγούδια: αν σε συγκινούν ακαπέλα ή με μία μόνο κιθάρα παιγμένα, χωρίς καμιά ενορχήστρωση, τότε είναι πράγματι καλά. Παρακάτω: οι νεότεροι. Να πούμε και για τους νεότερους, μια κι αναφέραμε κάποιους παλαιότερους που αγαπάμε.

Γ.Β.: Επικίνδυνα μονοπάτια αυτά… Όταν λες «νεότερους», ποιούς εννοείς;

Σ.Κ.: Αν φτάναμε ως τη Γενιά του ’70, που θεωρείται πως ανήκουμε κι εμείς; Γιατί για μετά, θα ήταν καλό να ξέραμε να πούμε, δεν ξέρω όμως αν ξέρουμε να πούμε. Εσύ ίσως ξέρεις καλύτερα από μένα, Γιάννη. Γιατί είσαι ίσως πιο «στοργικός» από μένα.

Γ.Β.: Για τη Γενιά του ’70 εγώ έχω πολύ καλή γνώμη. Και για όπως άρχισε –εγώ ημερολογιακά είμαι νεότερος-, αλλά και γιατί αντέχει ακόμα. Πρόσφατο παράδειγμα η τελευταία συλλογή του Γιάννη Κοντού. Είναι, θέλω να πω, μια ποιητική γενιά που συνεχίζει πάντα, παρόλο που συχνά υβρίζεται και κατηγορείται πως κρατάει τα πράγματα πεισματικά στα χέρια της, τα περιοδικά και όχι μόνο. Ας τα είχαν άλλοι, λοιπόν, αν θέλανε. Πιστεύω πως, αν ξεκίνησαν σαρανταπέντε, είναι σίγουρο πως έχουν μείνει δεκαπέντε.

Σ.Κ.: Εγώ, βέβαια, πιο μικρός σε ηλικία, με τις γενιές και τις κατηγοριοποιήσεις διαφωνούσα τελείως, μα τελείως. Δεν μπορούσα να δω την Ποίηση παρά άχρονη, και τον Κάλβο ή τον Σολωμό πάντα σύγχρονό μου.

Γ.Β.: Μα, επιτέλους, θα το πω επιθετικά: πρέπει να καταλάβουμε όλοι πως αυτό ήταν ένα καταταξιακό τρικ, το οποίο δεν μπορούσε να έχει κάποια ιδιαίτερη σημασία. Και οιοσδήποτε με ελαφρά ευφυΐα το ήξερε αυτό, πως οι καιροί θα έρχονταν οπωσδήποτε, και, αργά ή γρήγορα, θα ξεχώριζε η ήρα από το στάρι. Δεν ξέρω πού εμείς βρισκόμαστε, βέβαια: στην ήρα ή στο στάρι τώρα, τότε πολλώ μάλλον. Αλλά δεν με ενοχλεί αυτή η κατάταξη, δεν με ενόχλησε ποτέ.

Σ.Κ.: Εγώ πάλι, επειδή ξέρω πως είναι πολύ μοναχική περίπτωση ο κάθε ποιητής, δεν ξέρω πώς μπορείς να τον συναρτήσεις με άλλους, ομότεχνούς του μεν, αλλά σε άλλους δρόμους τελείως. Είπες όμως για τον Κοντό, να πω κι εγώ για τον Χρονά. Για τον Γιώργο τον Μαρκόπουλο. Για τον Τάσο Δενέγρη.

Γ.Β.: Βέβαια. Και γι’ άλλους. Εγώ ανέφερα τον Κοντό μόνο και μόνο επειδή είναι πολύ πρόσφατο το νέο του βιβλίο. Έχω πολλές αγάπες μέσα στη Γενιά του ’70. Εγώ δεν αγαπώ τον Μαρκόπουλο; Δεν αγαπώ τον Γκανά; Δεν αγαπώ τον Φωστιέρη; Δεν αγαπώ τη Χριστοδούλου; Τον Κώστα τον Παπαγεωργίου, τον Λιοντάκη, τον Πατίλη; Αυτές είναι κορυφαίες περιπτώσεις μέσα στη Γενιά του ’70, με ό,τι μπορεί να σημαίνει αυτή η κορύφωση μέσα σε μία συγκεκριμένη περίοδο. Όσο για την επόμενη γενιά, πάλι αγαπώ τον Στρατή Πασχάλη, τον Δημήτρη Χουλιαράκη, ακόμα τον Νίκο Δαββέτα, όσο έγραφε ποιήματα, τώρα πέρασε στην πεζογραφία. Είναι κι ένας ποιητής που δεν ανήκει ακριβώς στη γενιά τους, αλλά έχει αργοπορήσει να δημοσιεύσει, ο Δημήτρης Κοσμόπουλος, με δυνατότητες αρκετές.

Σ.Κ.: Αυτό που θέλω να πω εδώ εγώ, και το διάβασα κι από ένα παλιό μου κείμενο σε μια πρόσφατη σχετικά κινηματογραφική βραδιά στο Μεσολόγγι, είναι πως ένα προ-πό είναι, τελικά, οι επιλογές του καθενός μας, κι άλλους λέει ο ένας, άλλους ο άλλος, κι έτσι προχωράει το πράμα, χωρίς να πρέπει να επιβάλει κανείς τη γνώμη του σε κανέναν. Αυτή δεν είναι κι η ελευθερία του «-Δεν συμφωνώ!», απ’ όπου ξεκινήσαμε; Η οποία, αν δεν υπάρχει απόλυτα στην Ποίηση, δεν μπορεί να υπάρξει οπουδήποτε αλλού.

Γ.Β.: Στη δεκαετία του ’90 δεν ξέρω τι έγινε, υπήρξε μια κατάσταση «σιγαστήρος». Αλλά μέσα στη δεκαετία που διανύουμε τώρα, από το 2000 μέχρι σήμερα, έχουν εμφανιστεί καινούργια πάλι παιδιά στην Ποίηση, που εγώ τα βλέπω με δυνατότητες, χωρίς αυτό να σημαίνει πως μπορώ να προεξοφλήσω τίποτε. Βλέπω τον Χάρη Ψαρρά, τον Νίκο Βιολάρη, και άλλα παιδιά. Παρότι δε, οι περισσότεροι μέσα τους δεν αποδέχονται τη λειτουργία της κριτικής στην Ποίηση ή και στις άλλες τέχνες, εγώ θέλω να πω πως είμαι πραγματικά ευγνώμων στους ανθρώπους που έγραψαν για τη δουλειά μου. Γιατί και μου έδειξαν δρόμους, και με επαίνεσαν, και με αδίκησαν, και με ευδίκησαν, για να το πω ευθύμως.

Σ.Κ.: Οπότε δεν μπορώ εδώ κι εγώ να μην αναφερθώ στον Τάσο Λειβαδίτη, όσον αφορά σ’ εμένα προσωπικά, για το πόσο θάρρος είχε τότε να μιλήσει δημόσια και για τα «Σύρματα» και για τη «Συσκευή του Νεκρού Ανθρώπου». Θάρρος που ελπίζω να έχω, όταν χρειαστεί, κι εγώ. Αλλά κριτική σε μια καλή ποίηση πώς να υπάρξει, πού να βρει χώρο να εισχωρήσει; Θυμάμαι τη δική μου περίοδο στην κριτική στην Ελευθεροτυπία και όχι μόνο, που, όταν έβρισκα κάτι καλό, δεν είχα να προσθέσω τίποτα, παρά να το παρουσιάσω μόνο, με κομμάτι από το έργο γυμνό, έτοιμο κι από την εφημερίδα να διεκδικήσει το κοινό του.

Γ.Β.: Κι αυτό όμως που λες τώρα πάλι κριτική είναι. Κι εγώ δεν ξεχνώ τον Λειβαδίτη. Που κι εμένα, σε ίδια ηλικία μάλιστα μ’ εσένα, στα εικοσιτέσσερά μου, με είχε υποδεχτεί στα γράμματα. Ούτε τον Κρίτωνα Αθανασούλη, βέβαια, ξεχνώ. Και σ’ ευχαριστώ επί τη ευκαιρία που το έκανες κάποτε κι εσύ αυτό για μένα, σε εποχές δύσκολες.

Σ.Κ.: Ανταποδίδω τη φιλοφρόνηση. Άρα: είπαμε κι ονόματα. Είπαμε, κι άλλοι ας πούνε άλλα. Για τη γλώσσα: για τα ελληνικά τι έχουμε να πούμε;

Γ.Β.: Για τη γλώσσα την ίδια δεν μπορώ να μιλήσω πολύ εγώ, γιατί αισθάνομαι πως βρίσκομαι σε «μία βάρκα που γύρισε μόνη». Δεν έχω καμία πια, πώς να πω, γνώση, συγγένεια, αγάπη, για τον καινούργιο τρόπο έκφρασης. Για τη γλώσσα του διαδικτύου και του ηλεκτρονικού υπολογιστή. Υπερηφάνως το λέω αυτό, και θεωρώ πως είναι μαζί ευτυχία και γήρας. Δεν ξέρω άρα να σου πω για τη γλώσσα σήμερα. Η Ποίηση στον μοναχικό της δρόμο, αυτόν που προσλαμβάνουμε εμείς, έχει μια γλώσσα πάντα, που παλεύει.

Σ.Κ.: Εγώ πάλι παρατηρώ πως η γλώσσα του διαδικτύου, όπως και τ’ Αγγλικά ίσως τα παγκόσμια και γι’ αυτό φτωχά και μονοδιάστατα, δίνει δυνατότητες πολύ ποιητικές. Που αναδύονται μέσα κι από χυδαιότητα, κι από τρόπους έκφρασης πολύ χαμηλών προδιαγραφών.

Γ.Β.: Εγώ θεωρώ πως ο μεγάλος κίνδυνος είναι η διαρκής ανακοίνωση της πληροφορίας, χωρίς την παραμικρή προηγούμενη διήθησή της. Έτσι νοιώθω και την παρουσίαση της λογοτεχνίας στο διαδίκτυο: σαν ανακοίνωση και μόνο. Μια ανακοίνωση που πέφτει στο κενό κατευθείαν. Λόγω της απουσίας τελείως κριτηρίων, κατ’ αρχήν, κι ανθρωπίνων οντοτήτων με μέγεθος, γνώμη, παρρησία και αναστήματα. Ποιοί είναι αυτοί μέσα εκεί στο διαδίκτυο, μέσα στις συναινο-παρανοήσεις τους; Ποιοι είναι αυτοί που δεν ξέρουμε τα πρόσωπά τους;

Σ.Κ.: Είναι πιο πολύπλοκα τα πράγματα, και το κενό έχει κι αυτό μεγάλες δυνατότητες μετάλλαξης, λέω εγώ. Κι οι κατευθυντήριες γραμμές συχνά οδηγούσαν στο λίγο, παρά στο πολύ, όσον αφορά στα εκδοτικά πράγματα. Ο Τζίμης ο Πανούσης, βέβαια, επιμένει πως όλα όσα γράφονται στο διαδίκτυο είναι ψέματα.

Γ.Β.: Αν συμβαίνει αυτό, θα μπορούσε να είναι πολύ ποιητικό το διαδίκτυο πραγματικά, γιατί κι η Ποίηση όλο ψέματα λέει. Όπως λέει κι ο Γιώργης Παυλόπουλος, «-Η Ποίηση θα είναι μία πόρτα ανοιχτή» πάντα.

Σ.Κ.: Μάλιστα. Κι αν όλη η Ποίηση ήταν μόνο ένα πράγμα, τι θα επέλεγες εσύ για σένα απ’ όλα ;

Γ.Β.: Εμένα, αν μου λέγανε, «-Καίγεται το σπίτι σου, προλαβαίνεις να πάρεις μόνο ένα βιβλίο!», θα έπαιρνα μόνο τον Καβάφη μαζί μου. Και δεν θα έπαιρνα τα δικά μου βιβλία, βέβαια. Κι αν μου επιτρεπότανε κι ένα δεύτερο βιβλίο να σώσω, θα έπαιρνα το «Αφιέρωμα στην Τραγική Μούσα» του Άγγελου Τερζάκη. Εσύ;

Σ.Κ.: Εγώ θα μπορούσα να μην απαντήσω με βιβλία. Θα μπορούσα να απαντήσω με μια φράση όπως « Όλ’ η ζωή μια λάμψη!», από το «Θάνατος και Ανάστασις του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου» του Ελύτη. Ή, πολύ πιο ταπεινά, μ’ ένα στίχο ρεμπέτικο του αγαπημένου μου Γιάννη Παπαϊωάννου : «Χτες το βράδυ σε μια βάρκα μπήκαμε να πάμε τσάρκα, απ’ της Ζέας το λιμάνι μέχρι το Πασαλιμάνι. Στο πανί στεκόσουν μόνη, εγώ κρατούσα το τιμόνι»…

Υ.Γ. Τον Γιάννη Βαρβέρη (αριστερά) φωτογράφισε ο Σωτήρης Κακίσης, και τον Σωτήρη Κακίση (δεξιά) ο Νίκος Περάκης. Και τους δυο μαζί, στην τελευταία φωτογραφία, ο Δημήτρης Χαλαζωνίτης. Ο τίτλος της ανάρτησης "Γεια σου, Γιαννάκη! (ή Πέρα Πάλι από τα Σώματα)" είναι του Σωτήρη Κακίση.

Αθήνα, 26 Μαΐου 2011

Πέφτουν οι σφαίρες σαν το... Χαλαζωνίτη!

2011-05-19T15:51:00.006+03:00

Τούτες οι σφαίρες ακόμα βουίζουν γύρω μου. Εκτοξευμένες απ’ την πέννα του Δημήτρη Χαλαζωνίτη, άλλες μαλακές κι άλλες σκληρές, κάποιες σαν εξοστρακισμένες κι αδέσποτες, μα όλες καίριες, με πετυχαίνουν, τίμια, οι άτιμες, εκεί που πονώ, εκεί που όλοι πονούν, στο σημείο που άλλοι ονομάζουν συνείδηση, άλλοι ψυχή κι εγώ απλώς αίσθημα. Σφαίρες πολυτονικές, έγχρωμες σ’ ασπρόμαυρο φόντο, πλανώνται στον αέρα, σφυρίζουν, να ησυχάσεις δε σ’ αφήνουν, άλλες εισέρχονται κατ’ ευθείαν μέσα σου κι άλλες τριγυρίζουν γύρω σου, κάρβουνα αναμμένα, την ύπαρξή τους υπενθυμίζουν και προφυλάσσουν τη δική σου. Σφαίρες, λοιπόν, ποιήματα δηλαδή, εκατό τον αριθμό, οι πενήντα αφιερωμένες στον Δημήτρη Λιοσάτο που έφυγε και στη μικρή Φωτεινή που έρχεται με φόρα, κι άλλες πενήντα στους ποιητές Γιάννη Βαρβέρη και Σωτήρη Κακίση και στον Τζιμάκο (τον Πανούση), πυροβολητές μεγίστου βεληνεκούς όλοι τους, και μεταξύ αυτών, των εκατό σφαιρών, μία ριπή, και στο τέλος τους, μια μαχαιριά, μαχαιριά που πλήγωσε τον ποιητή, «τη νύχτα που έφυγε ο Δημήτρης».

Ο Δημήτρης Χαλαζωνίτης μετά τις «Ζημιές» (1997), τους «Αερίτες» (2003) και το «Πωλείται το παρόν» (2006), παρουσιάζει τη νέα του ποιητική συλλογή με τίτλο «Σφαίρες» (όλα τα βιβλία κυκλοφορούν από τις εκδόσεις «Θεμέλιο»). Πάρτε μια μικρή γεύση (και προσοχή μην πληγωθείτε):

1. Μια σφαίρα λέει πάντα αλήθεια.

16. Δεν έχω πίστη για να χάσω
στην έξοδο τραγουδούν
οι Ελεύθεροι Απελπισμένοι.

34. Στον καθρέφτη έχουν φωλιά οι ρυτίδες.
Κάθε χρόνο, μια-μια, δυο-δυο
βγαίνουν για κυνήγι.

50. Όχι ουρανός.
Μα το μαρμαρωμένο μαστίγιο
της αστραπής

58. Κρατάει τσιγάρο και μαχαίρι.
Και τα δύο στα δόντια.
Χαμόγελο είναι.

77. Κι αν οι σφαίρες των επίλεκτων ποιητών
πάντα βρίσκουν τον στόχο
Είναι γιατί το μάτι
σαν βάζουν στο στόχαστρο
βλέπουν μονάχα τον ίδιο τους τον εαυτό.

92. Και είναι η περιφρόνησή μου
σαν την τσίκλα που μασάν τα παιδιά
ακόμη και μπροστά στη συντέλεια του κόσμου.

94. Καλησφαίρα.

Δώστε ιδιαίτερη προσοχή στα ποιήματα -σφαίρες με λήγοντα μηδέν (10, 20, κ.λπ., συν στο ποίημα με αριθμό 98). Είναι όλα τους «κόκκινα» και ξεκινούν όλα με τον στίχο «όχι ο ουρανός». Γιατί, άραγε;…

Κι όπως γράφει ο ποιητής στο οπισθόφυλλο του βιβλίου,

…πάρτε σφαίρες μαζί σας
Το μέλλον είναι πόλεμος.

Υ.Γ. Περισσότερα για τον Δημήτρη Χαλαζωνίτη στο http://www.halazonitis.gr/.

Στις φωτογραφίες, κατά σειρά: 1. Το εξώφυλλο της ποιητικής συλλογής, ο Δημήτρης Χαλαζωνίτης και οι Τζίμης Πανούσης, Δημήτρης Χαλαζωνίτης και Σωτήρης Κακίσης (από εκδήλωση για τον Κακίση)

Αθήνα, 19 Μαΐου 2011

Φώτης Μπατσίλας

Μικρό Αφιέρωμα στον Θανάση Βέγγο

2011-05-09T14:58:00.003+03:00

Ο Θανάσης Βέγγος, λοιπόν, ο καλός μας άνθρωπος κι ο καλύτερός μας ηθοποιός, ένα ανήσυχο πνεύμα και το πιο ανήσυχο σώμα του ελληνικού κινηματογράφου. Από το 1954 έως το 2010, για πάνω από μισόν αιώνα, από τον Κούνδουρο ως τον Βούλγαρη. «έτρεξε» τον ελληνικό κινηματογράφο με τον δικό του τρόπο, γρήγορα κι όχι πρόχειρα, αστεία, όχι γελοία, λαϊκά, όχι λαϊκίστικα. Μάρλον Μπράντο και …Παναής στον Λάσκο, αστροναύτης στον Καψάσκη, τρελλάρας στον Αλιφέρη, πολυτεχνίτης κι ερημοσπίτης, αλλά και τσιφούτης στον Σακελλάριο, γαμπρός και …ποδοσφαιριστής για κλάμματα στον Καραγιάννη, ιδιόρρυθμος καλλιτέχνης στον Δαλιανίδη και τον Φυλακτό, πολύτεκνος και παπατρέχας στον Θαλασσινό, κατά λάθος αντιστασιακός στον Κατσουρίδη (κι άλλοι ρόλοι κι άλλοι τύποι και σ’ άλλους σκηνοθέτες, στον Γεωργιάδη, τον Δημόπουλο, τον Μανθούλη, τον Γλυκοφρύδη έως και τον Στράντζαλη) και, ιδίως, δόκτωρ και τρελός, παλαβός και …πράκτωρ στα ίδια του τα χέρια, αντεπεξήλθε με επιτυχία σ’ όλους τους ρόλους της καθημερινότητας κι αναδείχθηκε σε όλους πρωταγωνιστής, διότι ήταν πάντοτε ο πρώτος αγωνιστής (όπως λέει κι ο Σωτήρης Κακίσης).

Τώρα, λοιπόν, που το ανήσυχο σώμα του ησύχασε, το oxy-moron παρουσιάζει ένα μικρό αφιέρωμα σ’ αυτό το σώμα, αλλά και στο πνεύμα του Βέγγου, το ιδιόρρυθμο και διαυγές, το διασκεδαστικό και διδακτικό μαζί, το πιο υπέροχο όλων, του πρώτου, πάνω απ’ όλους, πάνω απ’ όλα, καλλιτέχνη της κωμωδίας που έβγαλε ποτέ ο τόπος μας.

Το αφιέρωμα περιλαμβάνει: μία απ’ τις σπάνιες (ολοκληρωμένες) συνεντεύξεις του Βέγγου, στον Σωτήρη Κακίση, που δημοσιεύτηκε στις 9 Νοεμβρίου 1981 με φωτογραφίες του Γιώργου Τζερτζίνη στην εφημερίδα ΕΓΝΑΤΙΑ και περιλήφθηκε και στα βιβλία του Κακίση ΑΠΠΙΑ ΟΔΟΣ (Εξάντας, 1982) και ΟΙ ΑΠΕΝΑΝΤΙ (Αδάμ, 1992 και Κίνητρον, 2005), ένα κείμενο του αγαπημένου μας Χρήστου Βακαλόπουλου με τίτλο «Η Μοναξιά του Κωμικού Μακρινών Αποστάσεων» που πρωτοδημοσιεύτηκε στην τιμητική για τον Βέγγο έκδοση της Πανελλήνιας Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου του 33ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, με επιμέλεια των Γιάννη Μπακογιαννόπουλου και Γιάννη Σολδάτου και τίτλο «Θανάσης Βέγγος –Ο Άνθρωπος που Έτρεχε Πολύ», και αργότερα περιλήφθηκε και στην «Ονειρική Υφή της Πραγματικότητας» του Βακαλόπουλου (Εστία, 2005, σε επιμέλεια και κείμενα –επίμετρο Κώστα Λιβιεράτου), και, τέλος, δυο εργασίες δικές μου, μία για τον σκηνοθέτη Θανάση Βέγγο και μία για τον Βέγγο «στα cd και στα βινύλια».

Ας σημειωθεί ότι, εντελώς συμπτωματικά, σχεδόν ταυτόχρονα με τον θάνατο του Βέγγου, κυκλοφόρησε από τις κυπριακές εκδόσεις «Αιγαίον» ένα διπλό βιβλίο, στο οποίο περιέχονται, κατά βάσιν, μια συνομιλία των Γιάννη Βαρβέρη, Σωτήρη Κακίση και Γιώργου Πανουσόπουλου με τίτλο «Η Λογοτεχνία ως Σινεμά» (το πρώτο εξ αυτών) και μία συζήτηση του Σωτήρη Κακίση και του Χρήστου Βακαλόπουλου με τίτλο «Ο Βέγγος Δεν Είναι Κιτς», καθώς κι ένα κείμενο του Κακίση με τίτλο «Ο Βέγγος». Ευχαριστώ τον Σωτήρη Κακίση για την συνέντευξη του Βέγγου, και για την πολύτιμη συνδρομή εν γένει.

Ενδιαφέρουσες αναρτήσεις για τον Βέγγο μπορείτε να δείτε και στους ακόλουθους συνδέσμους:

http://www.vakxikon.gr/content/view/320/474/lang,el%20/ (Κακίσης, Βακαλόπουλος)

http://diskoryxeion.blogspot.com/2011/05/blog-post_03.html (Τάκης Παπαγιαννίδης)

http://www.vakxikon.gr/content/view/404/1305/lang,el/ (Κακίσης, Πανουσόπουλος)

ΜΕΡΟΣ Ι

Θανάσης Βέγγος: «Έξι μήνες με καπάκωνε το κρεβάτι !».

Συνέντευξη στον Σωτήρη Κακίση

Θ.Β.: Όλοι θέλουμε ψυχραιμία, αλλά δεν την έχουμε. Μου ’χουνε γίνει ευέξαπτοι όλοι. Πώς τη χρειάζεται μόνο ο άλλος την ψυχραιμία;

Ο Θανάσης Βέγγος διαμαρτύρεται. Διαμαρτύρεται στο λόφο του Φιλοπάππου, εκεί που στέκεται για μια στιγμή δίπλα στον Επιτελικό Χάρτη της Γερμανίας, με τo Αστεροσκοπείο και τους σεισμούς και τη μόλυνση στο φόντο. Διαμαρτύρεται ότι σφήνωσε η σπάθα του, πολιορκημένος από θεατές περίεργους και το πλήρωμα ενός περιπολικού, που παράτησε τον ασύρματο και χαζεύει. -Γεια σας, κύριε Βέγγο, ΠΡΩ-ΤΑ-ΓΩ-ΝΙ-ΣΤΗ!, επιμένει να τον χαιρετήσει κάποιος, κι όταν ο Βέγγος του απαντάει: -Καλή σας μέρα. Τι κάνετε;, ξέρει πολύ καλά ότι το Πρωταγωνιστής λέγεται με την πραγματική του σημασία, του πρώτου αγωνιστή…

Θ.Β.: Τρέχουμε να προλάβουμε ημερομηνίες. Είναι κατάσταση παραφροσύνης. Η αυλαία δεν ανοίγει νορμάλ, φυσάει. Τεχνικά προβλήματα. Εδώ θα ’μαι απ’ τις εφτά το πρωί, μέχρι τις εφτά το βράδυ. Άρπα από μια αυλή ένα κανάτι, Γιώργο, ό,τι να ’ναι. Το χρειαζόμαστε. Κάσκα χωρίς δίχτυ; Πάω χαμένος!

Όλα αυτά εξελίσσονται μέσα στο Στρατόπεδο του Λοχία Θανάση Απαλοχέρη και Σία. Στο Κέντρο Εκπαιδεύσεως Κομμάντος κατά Χίτλερ. Με το Κανόνι, τα οδοφράγματα, τη σημαία την ελληνική, το φυλάκιο, τα τσουβάλια, τον Επιτελικό Χάρτη που λέγαμε.

Θ.Β.: Ένας καραγκιόζ-μπερντές είναι, κατάλαβες; Ανοίγει κι αποκαλύπτεται το Κανόνι κι η Ακρόπολη από πίσω…

Ασταμάτητος, μαζεύει όλα τα χώματα, τα χαρτάκια, σκουπίζει όλο το Λόφο. Μέσα σ’ αυτή τη μεγάλη αναμπουμπούλα θυμάται να βάψει τις σκουριές του κράνους του. Μέσα σ’ αυτή την αναμπουμπούλα είναι ευγενικός:

Θ.Β.: Δε μπορείς να μ’ απομονώσεις, να σ’ απομονώσω. Ο χώρος είναι αφιλόξενος. Τί να σας προσφέρουμε; Μόνο νερό υπάρχει. Ε, παιδιά, μη μας πιάσει μελαγχολία σήμερα!

Γιατί μια ταινία με Βέγγο είναι ιδιόρρυθμη, λέει ο σκηνοθέτης του Μεγάλου κανονιού Πάνος Γλυκοφρύδης, της ταινίας που γυρίζεται στου Φιλοπάππου και που θα δούμε φέτος. -Ο Βέγγος χρειάζεται ειδική μεταχείριση, ο Βέγγος χρειάζεται ελευθερία. Πρέπει να φτιάχνεις το πλαίσιο να κινηθεί. Όλοι οι μεγάλοι κωμικοί έτσι είναι: χρειάζεσαι την πλήρη συγκατάθεσή τους. Πρέπει να τα καταλαβαίνουν όλα. Χωρίς τη συγκατάθεσή του; Μελαγχολία. Κι εγώ συμφωνώ. Είναι όντως ιδιόρρυθμος, και μοναδικός, και ιδιοφυής ο Θανάσης Βέγγος. Ένας κλόουν, με όλη την παλιά, μεγάλη σημασία της λέξης. Ενσυνείδητος:

Θ.Β.: Πού είναι η καινούρια γενιά που θα υπηρετήσει τον κινηματογράφο; Είχαμε εδώ ένα παιδί. Ξέρει τα πάντα γύρω απ’ τον κινηματογράφο. Κάθε του φράση σε ρυθμό υπαγορεύσεως, σαν τηλεγράφημα. Πετάει μια λέξη, περνάνε δέκα λεπτά, λέει άλλη μία. Στα λύνει τα προβλήματα όλα του κινηματογράφου, με θεωρία όμως. Θεωρητικά μόνο. Τώρα έπεσε σε μια ταινία που ειλικρινά τον ενδιαφέρει, μοναδική ευκαιρία, πού να τη βρει άλλος; Εξακόσια πλάνα, χίλια τρακόσια στη μουβιόλα. Ε, σηκώθηκε κι έφυγε να πάει στο Διεθνές Φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης. Εμείς εδώ είμαστε στην 150η ταινία και ξημεροβραδιαζόμαστε. Τί να δει, πέστε μου, στις τριάντα έτοιμες ταινίες;

Το ξέρεις πως κατέληξε ταινία να έχει πέντε μέρες μοντάζ; Το ξέρεις; Και απορούνε με μας, τους ηλίθιους που καθόμαστε με τα μερόνυχτα. Έτσι μας λένε: ηλίθιους. Κι είναι οι έξυπνοι αυτοί. Βέβαια, όταν δουλεύουνε οι ταινίες τους, είμαστε δυο φορές ηλίθιοι. Όπως πέρυσι. Μόλις δούλεψε μια ταινία, -Τί κάθεστε και κάνετε, βρε; Εδώ καθορίστηκε το πράμα: τέσσερις ’βδομάδες γύρισμα, δύο ’βδομάδες μοντάζ, τρεις ώρες μιξάζ, και πάει η ταινία γραμμή. Και βγαίνει στους κινηματογράφους και κάνει 200.000 εισιτήρια. Κάναμε κι εμείς κακές ταινίες, αλλά υπήρχε μια μαστοριά, υπήρχανε εξακόσια πλάνα μέσα, υπήρχανε έξι ’βδομάδες γύρισμα. Αποκλείεται να ’ταν πιο κακές απ’ τ’ άλλα τα κατασκευάσματα.

Έχει δημιουργηθεί λοιπόν ένα περίεργο κοινό που προέρχεται απ’ τ’ αναψυκτήρια. Τί να κάνει ο ανθρωπάκος; Να φύγει τώρα απ’ το Περιστέρι, να πάει στην άλλη μεριά της Αθήνας; Δεν έχει τρακόσια φράγκα. Τα ίδια θα δει κι εκεί. Είμαστε 4.000.000 άνθρωποι στην Αθήνα. Και λέμε: είδανε την ταινία 300.000 άνθρωποι. Λοιπόν, και τί έγινε; Υπάρχει ένα ειδικό κοινό που πάει στις ταινίες ποιότητος που λέμε. Κι εμείς καμαρώνουμε ότι κάναμε 300.000 εισιτήρια. Κι όλοι οι άλλοι, τα τρισήμισι εκατομμύρια είναι «Η Πάνιβαρ Παρουσιάζει». Καταλαβαίνεις; Σ’ αυτό το στυλ.

Δεν πάνε όμως πάντα καλά οι ταινίες τους...

Θ.Β.: Άμα δεν πάνε καλά τα κατασκευάσματά τους, πέφτουνε τα φτερά τους. Πέρυσι, με συναντάει ένας που έσκιζε τότε και μου λέει: -Σου έχω ένα σενάριο να γλείφεις τα δάχτυλά σου. Μην κάθεσαι και αυτώνεις. Και με κοίταγε με οίκτο. Τι κάθομαι και κάνω και νταραβερίζομαι. Αυτός θα μου βρει το ρόλο που μου λείπει στις εκατόν πενήντα ταινίες που ’χω κάνει μέχρι τώρα. Και τον βλέπω τις άλλες και μου λέει, -Μας ρήμαξε η ατυχία αυτή τη φορά. Δεν πάει τίποτα, μου λέει. Παίζαμε με 33 βαθμούς θερμοκρασία. Μα πέρυσι ήταν 32ο, δεν ήταν 33ο, και κάνατε 150.000 εισιτήρια, τί έγινε; Δε φταίει η ζέστη μονάχα, φταίει εκείνος, φταίει αυτός. Ο ένας τα ρίχνει στον άλλο τώρα. Δυο ’βδομάδες γύρισμα μου κάνανε. Ρε, εσύ δεν είσαι ο πρωταγωνιστής; Τί θα πει σου κάνανε; Πού σ’ οδηγήσανε δηλαδή; Κι εσύ τί έκανες; Δεν είπες στη δεύτερη ’βδομάδα, πού είναι η τρίτη, πού είναι η τέταρτη;

Είναι σοβαρά τα πράγματα πια. Ή πρέπει να πας στο επίπεδο εκείνο, να ’σαι ευχαριστημένος γιατί οικονομάς πέντε δραχμές, ή να, εδώ πέρα. Και θα γίνουνε αυτοί οι είκοσι χιλιάδες, θα γίνουνε τριάντα, θα γίνουνε σαράντα, θα γίνουνε πενήντα.

Κι ο Θανάσης Βέγγος μιλάει για την Κέρκυρα, το Χατζιδάκι και τους Αγώνες Τραγουδιού:

Θ.Β.: Είδατε τους Αγώνες Τραγουδιού του Χατζιδάκι; Το ’δατε; Είδατε λοιπόν; Ε, δεν μπορεί του χρόνου να μη συμβεί κάτι με τους Αγώνες Τραγουδιού αυτούς. Θα υποχρεωθεί η Θεσσαλονίκη να τους φιλοξενήσει. Πώς θα γίνει δηλαδή; Που βγήκε ο πρόεδρος και λέει: -Σ’ αυτά όλα δεν συμφωνεί ο Πρόεδρος και δεν υπογράφει! Που είπε η επιτροπή στη Θεσσαλονίκη: -Είμαστε υποχρεωμένοι να ψηφίσουμε τρία τραγούδια. Το υλικό που ’χουμε στα χέρια μας είναι τόσο απαράδεκτο που, μα την Παναγία, είναι για πέταμα. Αυτό ήταν, μέσες-άκρες, το σκεπτικό. -Λοιπόν, δώσαμε τρεις ψήφους, υποχρεωμένοι ήμασταν, ευχόμαστε του χρόνου να ’ναι τα πράγματα πολύ πιο συμπαθητικά, γιατί αλλιώς κανένας δεν θα δέχεται να κάνει την επιτροπή. Σ’ αυτά όλα λέει δεν συμφωνεί ο Πρόεδρος της Εκθέσεως και δεν υπογράφει! Δηλαδή, όλα ήτανε στη θέση τους, τα τραγούδια ήταν όμορφα, η παρουσίαση ήταν όμορφη, η ορχήστρα, τα πάντα! Όλα ήταν εντάξει και γι’ αυτό δεν υπέγραφε! Καταπληκτικό! Το κατάλαβες; Κι απευθύνεται σ’ όλη την Ελλάδα! Να ’ναι ένα μέλος της επιτροπής, και να πει εντάξει, εγώ δεν συμφωνώ. Αλλά ο Πρόεδρος της Έκθεσης που φιλοξενεί όλη αυτή την ιστορία, εγώ δεν συμφωνώ μ’ όλους αυτούς εδώ πέρα! Κι έπεσε στην Κέρκυρα η κάμερα πάνω, και βλέπεις τον Τσαρούχη, τον Μόραλη, τον Γκάτσο, τον Σαββόπουλο, δέκα προσωπικότητες. Πώς θα γίνει δηλαδή; Κι ο Χατζιδάκις…

Κι ο Βέγγος φαίνεται πως ενδιαφέρεται για τα πάντα. Πως παρακολουθεί κι ενδιαφέρεται, σαν καλλιτέχνης και άνθρωπος σύγχρονος. Με μια δίψα εντυπωσιακή, αλλά και μ’ έναν αυθορμητισμό και σ’ αυτά μεγάλο, όσο ζωντανό θα τον περίμενες μετά την εικόνα του την κινηματογραφική.

Θ.Β.: Αν έχω δει το «Κουρδιστό Πορτοκάλι»; Δεν έχω δει συγκλονιστικότερη ταινία, εγώ, κατά τη γνώμη μου. Και οι «Σταυροί στο Μέτωπο» του Κιούμπρικ! Καταπληκτικό!

Μου λέει ότι έχει δει όλες τις ταινίες του Γούντυ Άλλεν. Το «Μανχάτταν». Τι ταινία! Αλλά ξέρει ότι ο Γούντυ Άλλεν είναι άλλο πράγμα, «δεν του πάει». Ο Τζέρρυ Λούις, ναι, αυτός ο μέγας!

Κι ύστερα για τον Άλλαν Άρκιν:

Θ.Β.: Παναγία μου! Πες μου, δεν μπορεί να κάνει ο,τιδήποτε αυτός ο άνθρωπος; Καρατερίστας εκπληκτικός. Εκπληκτικός. Εκείνη η φωνή του. Η σαστιμάρα που έχει. Θεέ μου. Τα ’χω δει όλα του. Μιλάμε για ηθοποιούς τώρα.

Κι ύστερα για τον Τσάρλυ Τσάπλιν:

Θ.Β.: Που τον διώξανε, που τόλμησε ν’ αμφισβητήσει την ησυχία του θεατή, του καθιστού, με το «Δικτάτορα». Και του την πήρανε την ταινία και την κλειδώσανε στα ντουλάπια και τη βγάλανε μετά από εικοσπέντε χρόνια. Τόλμησε να κάνει σάτιρα που κανείς δεν μπορούσε να διανοηθεί. Κι ήταν ο δικός σου τόσο σίγουρος! Τότε!

Εδώ ο Βέγγος θυμάται ίσως τα δικά του προβλήματα. Όταν αναφέρεται στα εξοντωτικά κυκλώματα των αμερικανικών εταιρειών:

Θ.Β.: Δεν είδες με τον «Κλόουν» του Τζέρρυ Λούις; Τί του κάνανε; Και το ’ριξε στα ναρκωτικά ο άνθρωπος. Με τον Σίμινο που ’κανε τον «Ελαφοκυνηγό», που ’κανε την επόμενη ταινία του και τους στοίχησε 30.000.000 δολλάρια και δεν μαζέψανε ούτε 10.000.000, και του κλείσανε όλες τις πόρτες. Δεν μπορεί να σταυρώσει δολλάριο, δολλάριο. Πουθενά! Και τον έχουνε βγάλει τρελό. Μετά απ’ αυτή την επιτυχία, μετά απ’ αυτή τη φοβερή επιτυχία, τον «Ελαφοκυνηγό»! Και μετράει πάντα η τελευταία δουλειά που κάνεις, καταλαβαίνεις; Μετράει πάντα η τελευταία σου δουλειά.

Μιλάει για την ανάγκη των μεγάλων ηθοποιών κι ιδιαίτερα των κωμικών να γίνονται παραγωγοί των ταινιών τους, να μην έχουν ανάγκη να τους «φιλοξενούν» τα θέματά τους κατά τις ανάγκες της αγοράς ή κατά την κρίση του οποιουδήποτε οικονομικού παράγοντα.

Θ.Β.: Δεν είναι οικονομικό το θέμα όταν ο Τζέρρυ Λούις γίνεται παραγωγός. Δεν θα οικονομήσει πέντε δεκάρες παραπάνω. Ίσα-ίσα, θα οικονομήσει πέντε δεκάρες λιγότερες. Όπως εγώ κάποτε. Αλλά δεν το βάζω κάτω. Μετά το «Μεγάλο Κανόνι», επανέρχομαι σαν παραγωγός. Θου-Βου: Ταινίες Γέλιου!

Επανερχόμαστε λοιπόν στο ιδιόρρυθμο των ταινιών του Βέγγου. Των ειδικών απαιτήσεων που έχουν, των ειδικών συνθηκών που επιβάλλουν:

Θ.Β.: Τα πάντα πρέπει να τρέχουν. Η ταινία μου έχει πάντα διαφορετικό κλίμα. Αν τ’ αφήσεις και λειτουργήσουν τα πράγματα σε μια ταινία, τα πάντα θα ’ναι ωραία και καλά. Στη δική μου περίπτωση είναι τ’ αντίθετο. Εδώ για να λειτουργήσει το πράμα πρέπει να περάσουμε απ’ αυτές τις διαδικασίες. Εφτά κολλήσεις εδώ! Εφτά κολλήσεις σ’ ένα τόσο δα! Και σε ρωτώ: είναι στα υπέρ του Βέγγου αυτό ή στα κατά; Γιατί να χρειαζόμαστε εφτακόσια κολλήματα; Εδώ γίνεται ολόκληρος αγώνας να περισωθούνε καρέ. Και πάνε οι ταινίες στις αίθουσες και χρατς, χρουτς. Εσύ αγωνίζεσαι για ένα καρέ, κι αυτός μ’ ένα χρατς έχει πετάξει τη μισή ταινία…

Εξοντωτική δουλειά πάντα. Με ταινίες προς αίθουσες, που όταν δεν βάζει κάρβουνο ο μηχανικός και σκοτεινιάζει το φιλμ, οι ταξιθέτριες φωνάζουνε: -Έτσι είναι η ταινία! Κι ο Βέγγος να βγαίνει απ’ τα ρούχα του με τις προχειρότητες, με την αυθάδεια, με το θράσος:

Θ.Β.: Απορούν λέει πώς δεν κάνουν νούμερο σόλο. Ένα εξάμηνο στο θέατρο. Ούτε καταδέχεται να σου πει Καλησπέρα. Η Καλησπέρα που ’ναι του Θεού, ρε παιδί; -Έχω προβλήματα, μη με παρεξηγείς, κύριε Βέγγο. Ξαπλωμένος εκεί πέρα… Κι εμείς να ’μαστε μια ’βδομάδα εδώ. Πήγαμε δεκαπέντε φορές να δούμε το Κανόνι, ρόδα-ρόδα, πώς κατασκευαζότανε. Και αλλάχτε, και μεγαλώστε, και προσθέστε ένα κομμάτι ακόμα στη μπούκα, και μονταρίστε το να το δούμε, ρε παιδιά. Το σπάσανε οι πιτσιρικάδες έξω σε μια μάντρα που το ’χαμε, το ξαναφτιάξαμε. Έπεσε χτικιό δεκαπέντε ημερών για να γυριστούν αυτά τα τριάντα πλάνα που βλέπεις. Για τριάντα πλάνα. Το στήσαμε, μας το γκρέμισε ο αέρας. Η αψίδα, όλη αυτή η αψίδα που βλέπεις, έπεσε κάτω την πρώτη μέρα. Κατάλαβες ότι δεν πρέπει να απορούνε οι συνάδελφοι; Όταν λέω συνάδελφοι εννοώ γενικώς, αυτοί που κατασκευάζουνε ταινίες. Μην είναι κατάπληκτοι!

Βέβαια, δεν ξέρω, μπορεί να ’χουμε πέσει κι έξω. Να μην είναι αυτό που περιμένει ο κόσμος. Αλλά η προσπάθεια έγινε. Αυτό δηλαδή απαγορεύεται να το αμφισβητήσει ο οποιοσδήποτε. Α-πα-γο-ρεύ-ε-ται. Τέσσερις μήνες χτικιό. Σενάριο, φασαρίες, γύρισμα, διακοπές, πάλι απ’ την αρχή.

Κι αυτό που είναι βέβαιο πάλι είναι ότι ο Θανάσης Βέγγος τον ζει το ρόλο του. Όπως οι παλιοί μεγάλοι Έλληνες ηθοποιοί, όταν παίζει τον πατέρα, ένα ταλαίπωρο μασέρ, που ο γιος του αντί για σπουδές τού γίνεται στη Γερμανία νεοναζί, είναι ο πατέρας αυτός. Στεναχωριέται το ίδιο, επαναστατεί με την ίδια ακριβώς ένταση. Προσωπικά:

Θ.Β.: Τί να σας πω για την ταινία; Το πρώτο μέρος φαίνεται μια καθαρόαιμη κωμωδία. Αυτός είναι μασέρ, κάνει μασάζ, πότε σε κυρίες, πότε σε κυρίους. Σαστισμένος, πελαγωμένος είναι, τρέχει σαν τρελός. Κι έχει το παιδί στη Γερμανία. Κατάλαβες; Τί γίνεται, τί νέα απ’ το παιδί σου; Κι όλο θέλει να μαθαίνει νέα απ’ το παιδί του. Εφτά μήνες τώρα. Στείλτε και στείλτε ο γιος. Τί το περάσατε λέει, Ελλάδα πως είναι εδώ; Και του βγαίνει νεοναζί. Ο Βλάκας. Κι είναι φασουλής, δεν είναι συνειδητός. Ένα απ’ τα προβλήματα της κάθε οικογένειας δεν είναι τι θα βγει το παιδί; Αλλά νεοναζί!

Και σε μια άλλη διάσταση του προσωπικού, ο Βέγγος, μέσα στην ταινία, καταλαμβάνεται από εκδικητική μανία προς τον ίδιο τον Χίτλερ. Αδιάφορο αν ο Χίτλερ είναι πεθαμένος κοντά σαράντα χρόνια. «-Αδόλφε, θα το ’φχαριστηθείς!», λέει. «-Εγκληματία! Ανώμαλε! Φιγουρατζή! Αμ, δε, που έφυγε! Όπου υπάρχουνε παιδιά χτυπάει. Στα παιδιά χτυπάει αυτός: είναι διεστραμμένος!»

Με μπερδεμένες τις δυο ζωές πια, τη δική του κι εκείνη του Θανάση Απαλοχέρη, τρέχει αυτές τις μέρες ο Θανάσης Βέγγος. Ανησυχώντας πάντα όμως και για την άλλη του ταινία, που βγαίνει κι αυτή στις αίθουσες φέτος. Το «Ο Θανάσης και το Καταραμένο Φίδι» του Κατσουρίδη:

Θ.Β.: Γενικά, μας πέτυχες πάλι πάνω σε ηρεμία. Ξένοιαστους. Τί θες από μένα, βρε Σωτήρη; Πώς πετυχαίνεις και καθηλώνεις έναν άνθρωπο; Θα χρειαστεί μια μέρα γι’ αυτό. Ποιός διαθέτει μια μέρα απ’ τη ζωή του πια; Φεύγει μια φράση και καπ, κρεμιούνται από ’κει. Κρεμιούνται και σε κυνηγάνε κα’να χρόνο. Τώρα σχηματίζεται η ταινία. Έχουμε ένα, πάμε για το καλύτερο. Ο Βασίλης με τη ζύμη ήρθε; Όχι; Ε, δεν είμαστε καλά! Έχουμε να πάμε ν’ ανάψουμε ένα φούρνο, να κάνουμε, να δείξουμε. Παιδιά, να ειδοποιηθεί η ζύμη! Κάτ’σε να δεις τώρα. Θα φτιάξουμε τη ζύμη. Εδώ είναι η πλάκα τώρα!

Μέσα στο μήνα που κυνήγησα τον Θανάση Βέγγο, μόνο μια φορά κατάφερα να του κάνω μια ερώτηση, με τον τρόπο των συνεντεύξεων.

Σ.Κ.: Παλιά, στην αρχή της καριέρας σας, σας καπάκωνε στο θέατρο ένα κρεβάτι. Λέγανε ότι γι’ αυτό έτρεχε ο κόσμος να δει το έργο, ότι γινότανε κατά λάθος, πάνω στη φούρια τη μεγάλη...

Θ.Β.: Αυτό ήτανε στα Κόκκινα Τριαντάφυλλα. Το ’63. Με το Γιώργο τον Δάνη κάναμε ένα ζευγάρι. Δυο ασθενείς του Ι.Κ.Α. Γινότανε της κακομοίρας. Κι η Ταϋγέτη έπαιζε. Έκανε μια νοσοκόμα. Το κρεβάτι με καπάκωνε έξι μήνες. Δήθεν λάθος. Έξι μήνες… Έξι μήνες με καπάκωνε το κρεβάτι !

ΜΕΡΟΣ ΙΙ

Η μοναξιά του κωμικού μακρινών αποστάσεων

του Χρήστου Βακαλόπουλου

Τελευταίος κρίκος μιας αλυσίδας λαμπρών κωμικών του ελληνικού κινηματογράφου, ο Θανάσης Βέγγος, μοιάζει σήμερα παράξενα θλιμμένος κι ιδιαίτερα μόνος, σχεδόν φυλακισμένος στις αραιές τηλεοπτικές του εμφανίσεις. Προερχόμενος από έναν κόσμο στον οποίο το να παίζεις ακόμα κι έναν τρίτο ρόλο σήμαινε να επιστρατεύσεις όλες τις δημιουργικές δυνάμεις που υπήρχαν μέσα σου, ο Βέγγος βρέθηκε, χωρίς να το καταλάβει, όπως όλοι μας άλλωστε, σε μια οπτικοακουστική πραγματικότητα, που κωμωδία σημαίνει, πρώτα και κύρια, να ειρωνεύεσαι το θεατή! Όμως ο Βέγγος προέρχεται από μία παράδοση στην οποία ο κωμικός αναλαμβάνει τα κοινά βάρη, παθαίνει, με σκοπό να μάθει ο θεατής, να ταυτιστεί μαζί του κι ύστερα να λυτρωθεί. Σήμερα όπου κανείς δε θέλει να πάθει ή να μάθει κάτι, ο πραγματικός κωμικός μένει εντελώς μόνος.

Θα θυμάμαι πάντα τον Βέγγο, έτσι όπως τον είδα παιδί, σ’ ένα θαυμάσιο μελόδραμα του Αλέκου Σακελλάριου, τα Χαμένα Όνειρα. Σ’ ένα γραφείο, όπου όλοι ονειρεύονται, χωρίς κανείς ποτέ να εκπληρώνει τα όνειρά του, ο Βέγγος είναι ο καφετζής. Εμφανίζεται καμιά δεκαριά φορές και λέει πάντα την ίδια φράση στον Δημήτρη Παπαμιχαήλ, ζητώντας του να μεσολαβήσει ώστε να αναλάβει ο Βέγγος το μπαρ ενός κινηματογράφου. «Θα μου πεις κι εδώ δεν τρως ψωμάκι;» αναρωτιέται ο Βέγγος. «Όμως δεν είναι το ίδιο να τρως ψωμάκι από μια δική σου δουλίτσα, έτσι δεν είναι;» Σ’ ολόκληρη την ταινία ο Βέγγος λέει αυτή τη φράση δέκα με δεκαπέντε φορές, κι όμως κάθε φορά η αγωνία του βαθαίνει κι ο θεατής διψάει ν’ ακούσει κάτι που γνωρίζει εκ των προτέρων, κάτι που θα τον λυτρώσει χωρίς να ξέρει το πώς και το γιατί.

Με την ίδια δίψα περιμέναμε τις ταινίες στις οποίες πρωταγωνίστησε ή σκηνοθέτησε ο Θανάσης Βέγγος, λίγο αργότερα, γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι θα παρασυρθούμε σε μια έντονη σχέση με την τρελή κι αδέσποτη όψη της πραγματικότητας, με οδηγό τον πιο συμπαθητικό αντι-ηθοποιό που γέννησε ποτέ ο ελληνικός κινηματογράφος. Γιατί ο Βέγγος δεν προερχόταν ούτε από το θέατρο, ούτε από την επιθεώρηση (το είχε γνωρίσει ο Νίκος Κούνδουρος στη Μακρόνησο) κι έμοιαζε να έχει γεννηθεί κατευθείαν για να παίξει στον κινηματογράφο. Σε όποια ταινία τρύπωνε γινόταν κάτι απροσδιόριστα μοντέρνο, καθόλου υπολογισμένο, πάντα ανεξήγητα αυθόρμητο. Η παρουσία του ήταν ήδη καταλυτική όταν έπαιζε πίσω από άλλους (με τον Χατζηχρήστο, τον μεγαλύτερο των ηθοποιών, στο Ο Ηλίας του 16ου) ή δίπλα τους (με τον Σταυρίδη στους Δοσατζήδες). Όμως όταν ο Βέγγος άρχισε να οργανώνει τις ταινίες, συνειδητά ή ασυνείδητα, γύρω από τον εαυτό του, τότε παρακολουθήσαμε μια έκρηξη, ίσως την τελευταία που εμφανίστηκε ποτέ στον ελληνικό κινηματογράφο.

Ο Βέγγος διέτρεξε με απίστευτη ταχύτητα το κινηματογραφικό θέαμα καταπίνοντας κάθε μυθοπλασία που του προσφέρθηκε και συνθέτοντας ένα γιγάντιο σουρεαλιστικό ντοκυμαντέρ, χιλιάδες μέτρα, επικαίρων, για το ελαφρό θέαμα. Ο θεατής των ταινιών του σπάνια θυμάται υποθέσεις, μόνο ατάκες, μούτες και χειρονομίες στριφογυρίζουν στη μνήμη του. Όλα τα άλλα μπερδεύονται, η βασική αρχή της μυθοπλασίας («μια ιστορία με αρχή, μέση και τέλος») καταργείται. Υπερασπιζόμενος τον εαυτό του ο κωμικός δανείζει στον «παλιό» ελληνικό κινηματογράφο μια παρουσία που τυφλώνει με το φως της και τελικά, τον ανατρέπει από τα μέσα ολοκληρώνοντάς τον πολύ πιο γρήγορα από ό,τι ο ίδιος φαντάστηκε ότι θα συμβεί. Άλλωστε η αποστολή του κωμικού ήταν πάντα η υπερβολή. Και ο Βέγγος, ακόμα και σε παραγωγές χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις (Τύφλα να ’χει ο Μάρλον Μπράντο, Τρελός, παλαβός και Βέγγος) τινάζει στον αέρα ένα μοντέλο εμπορικής ταινίας υπερβάλλοντας στο έπακρο τον μηχανισμό της. Έτσι, ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του ’60, η κριτική επισημαίνει τον αθεράπευτο μοντερνισμό του Βέγγου χαιρετίζοντάς τον μέσα από τα κείμενα του Κώστα Σταματίου και του Γιάννη Μπακογιαννόπουλου.

Η συνέχεια είναι λίγο παράξενη και τα αποτελέσματά της είναι μια σειρά από αμήχανες καταστάσεις. Με το Τί έκανες στον πόλεμο, Θανάση; Του Ντίνου Κατσουρίδη ο Βέγγος περνάει σε μια πραγματική ωριμότητα, μόνο που οι προβολείς είναι στραμμένοι πάνω του, περιμένοντας κάτι απ’ αυτόν, κάτι που δεν του ταιριάζει καθόλου. Κι αυτό το κάτι δεν είναι άλλο από τη μετατροπή του κωμικού σε «φορέα μηνύματος». Η Αριστερά υιοθετεί τον Βέγγο και μ’ αυτόν τον τρόπο τον αναιρεί γιατί το μόνο μήνυμα που μεταφέρει ο Βέγγος είναι το απρόβλεπτο, αινιγματικό και τρομερά ανθρώπινο στοιχείο που κουβαλάει ο ίδιος, ως μοναδική κι όχι ως «αντιπροσωπευτική» παρουσία, όπως επιθυμεί η Αριστερά. Έτσι, σιγά-σιγά, ο Βέγγος μετατρέπεται σ’ ένα μηχανισμό παραγωγής εντυπώσεων Βέγγου, ιδιαίτερα μέσα από τις «στρατευμένες» κωμωδίες του Θόδωρου Μαραγκού. Όμως, ολόκληρος ο ελληνικός κινηματογράφος, μοιάζει εκείνη την εποχή να έχει οδηγηθεί σε μια παρεξήγηση. Η ελληνική κινηματογραφική κωμωδία πνέει τα λοίσθια και ο Βέγγος οδηγείται στα τηλεοπτικά Βεγγαλικά, τελευταία προσωπική του δουλειά, όπου εμφανίζεται να παλεύει μ’ ένας εφιάλτη.

Η μοίρα του κωμικού είναι η μοναξιά. Ο Θανάσης Βέγγος είναι ο τελευταίος μεγάλος Έλληνας κωμικός του κινηματογράφου και του οφείλουμε όλοι ένα σημαντικό κομμάτι από την κινηματογραφική ευαισθησία μας. Στις αρχές της δεκαετίας του ’60, κάθε φορά που οι φωτογραφίες μιας καινούριας ταινίας με τον Θανάση Βέγγο γέμιζαν τις προθήκες του «Ρόξυ» στην πλατεία Κυψέλης, οι μικροί μαθητές του 26ου δημοτικού σχολείου της Φωκίωνος Νέγρη ζούσαν με την προσμονή της απογευματινής προβολής του Σαββάτου. Τα πρώτα νέα μας τα έφερνε ο Κεραμιδάς που εργαζόταν στο μπαρ του κινηματογράφου. Παρακολουθούσε την ταινία τρεις φορές τη μέρα, μάθαινε απ’ έξω τα γκαγκ και τις ατάκες και μας έπαιζε την ταινία στα διαλείμματα. Έτσι, όταν πηγαίναμε, επιτέλους, το Σάββατο στο «Ρόξυ», το πρώτο «καλέ μου άνθρωπε» το ψυθιρίζαμε από μέσα μας σχεδόν ταυτόχρονα με τον θανάση. Ήταν ο άνθρωπός μας και μας μάθαινε περισσότερα από τους δασκάλους μας για το πώς θα τα βγάζαμε πέρα. Η κινηματογραφική αίθουσα ήταν ένα κράμα σχολείου και εκκλησίας. Αλλά αυτά, καλοί μου άνθρωποι, συνέβαιναν τα πολύ παλιά χρόνια.

ΜΕΡΟΣ ΙΙΙ

Ο σκηνοθέτης Θανάσης Βέγγος

«Ένας αρχαίος εμφανίστηκε σήμερα το μεσημέρι στην Ακρόπολη και τράβηξε την προσοχή των επισκεπτών του ιερού βράχου». Έτσι ξεκινούσε το ρεπορτάζ της παλιάς τηλεοπτικής εκπομπής (της δεκαετίας του εβδομήντα) με τον τίτλο «Σήμερα». Ο «Αρχαίος» ήταν ο Τάκης Μηλιάδης, ανεβασμένος σ’ έναν βράχο στην Ακρόπολη, κι απέναντί του ο Βέγγος, με τον μικρόσωμο Κατσουρίδη στους ώμους του να φωτογραφίζει τον Μηλιάδη! Ο Μηλιάδης στήνεται κι ο Βέγγος, με τον Κατσουρίδη πάντα στους ώμους, δίνει οδηγίες στον Τάκη, για το ύφος, για τη στάση. Γλυκός, καλοσυνάτος κι εκφραστικός, ο σκηνοθέτης Θανάσης Βέγγος προετοίμαζε την τελευταία ταινία που γύρισε μ’ αυτήν την ιδιότητα, το «Ο Άνθρωπος που Έτρεχε Πολύ», 1973. Ο Θανάσης Βέγγος, ο άνθρωπος που μέχρι το 1954 δεν γνώριζε ίσως τι πα’ να πει «σκηνοθέτης», από το 1967 έως το 1973, στη χρυσή εποχή του ελληνικού κινηματογράφου και, συνάμα, στη δική του χρυσή (και εμπορικά) εποχή, αποφάσισε να γυρίζει ο ίδιος τις ταινίες του. Γιατί, άραγε; Τι ήταν αυτό που έκανε να μάθει και να εξασκήσει την τέχνη της σκηνοθεσίας, και μάλιστα με πολύ μεγάλη επιτυχία (κι ας λένε μερικοί «σπουδαίοι» σκηνοθέτες ότι ο Βέγγος «χρειαζόταν» κάποιον άλλον να του βάλει όρια…); Μας εξηγεί ο ίδιος στην πρώτη (απ’ όσο γνωρίζω) συνέντευξη που έδωσε στον (μετέπειτα σκηνοθέτη, επίσης) Τάκη Παπαγιαννίδη για το περιοδικό «Σύγχρονος Κινηματογράφος» (τεύχος 13, 1971), η οποία δημοσιεύτηκε και στο βιβλίο «Θανάσης Βέγγος», 1992 της Πανελλήνιας Ένωσης Κριτικών κινηματογράφου (33ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης): « […]Μέσα σε δυο χρόνια έπαιξα 22 μικρούς ρόλους που μ’ είχαν τσακίσει. Ήθελα να κάνω κάτι άλλο, οπωσδήποτε κάτι πιο σημαντικό. Είχα κάποια επιτυχία και μου δώσαν ρόλους πρωταγωνιστή. Πνιγόμουνα εκεί μέσα, καταλάβαινα πως δεν ήμουν εγώ, αλλά κάποιος ηθοποιός Βέγγος που τον μεταχειριζόντουσαν όπως ήθελαν. Σε τέτοιο σημείο φτάσανε τα πράγματα, και σκέφτηκα να κάνω μια δική μου εταιρία παραγωγής, όπου οι ταινίες θα γινόντουσαν όπως πάνω-κάτω ήθελα. Με βοήθησαν πολύ δύο σκηνοθέτες που κατάλαβαν και πίστεψαν σ’ αυτά που σκεφτόμουνα. Ο Πάνος Γλυκοφρύδης και ο Ερρίκος Θαλασσινός. Ταινίες σαν τον «Παπατρέχα» ή το «Μην Είδατε τον Παναή» δεν θα ’βγαιναν χωρίς αυτούς. Και μέχρις ένα σημείο ήμουνα ήσυχος. Είχα δυο ανθρώπους που μπορούσαν να με καταλάβουν και να προωθήσουν τις σκέψεις μου πάνω στο φτιάξιμο μιας ταινίας. Μια μέρα ο Γλυκοφρύδης μου είπε πως ήταν αδύνατο να συνεχίσει μαζί μου, γιατί δεν πίστευε πως οι ταινίες αυτές ανταποκρίνονταν στις απόψεις που είχε για το σινεμά. Η επιτυχία τού «Με τη λάμψη στα μάτια» σιγούρεψε τη στάση του. Λίγο κατόπιν οι δουλειές του Θαλασσινού δεν του αφήναν περιθώρια ν’ ασχοληθεί μαζί μου. Τότε βρέθηκα σε δύσκολη θέση. Δεν είχα εμπιστοσύνη σε άλλο άνθρωπο και το χειρότερο, πίστευα πως δεν υπήρχε άλλος άνθρωπος που να με καταλαβαίνει. Έτσι πέρασα στη σκηνοθεσία…». Κι όσον αφορά το πώς άσκησε αυτήν την δύσκολη τέχνη μας λέει ότι «…Θα σου πω κάτι. Ο Κούνδουρος στη Μαγική Πόλη, όταν πήγε να στήσει τη μηχανή έφαγε καρπαζιά με το κουτάλι. Δεν είχε ιδέα τι του γινόταν. Στο τρίτο γύρισμα ήτανε ξεφτέρι. Δασκάλευε και τους δασκάλους του. Αυτό σημαίνει πως περισσότερο μετράει αν έχεις κάτι μέσα σου για να πεις. Τα υπόλοιπα μαθαίνονται. Λοιπόν, εγώ, ο Θανάσης Βέγγος, είμαι ενστικτώδης άνθρωπος. Ίσως μέσα μου να μην υπάρχει τίποτε άλλο. Μπαίνω στο πλατώ και διαβάζω τη σκηνή που έχω να γυρίσω. Δεν μπορώ να σκεφτώ. Λέω: η μηχανή εδώ. Αν με ρωτήσεις γιατί εδώ κι όχι εκεί, δεν ξέρω ν’ απαντήσω. Αλλά είμαι σίγουρος ότι η μηχανή θα στηθεί εδώ. Αφού τελειώσει η λήψη, δε θα γυρίσω να κοιτάξω πίσω. Η μηχανή στήθηκε εδώ, πάει και τελείωσε. Αν δω τη σκηνή στην οθόνη, ίσως να μη μ’ αρέσει. Την επόμενη φορά η μηχανή θα στηθεί σ’ άλλο μέρος. Εκεί που θα ’μαι σίγουρος, χωρίς να ξέρω γιατί ότι πρέπει να στηθεί…».

Ο Βέγγος σκηνοθέτησε επτά (7) συνολικά ταινίες (ενώ είναι προφανές ότι είχε συμμετοχή και στη σκηνοθεσία σε όλες σχεδόν τις ταινίες που γύρισε από τη σύσταση της «Θ.Β. – Ταινίες Γέλιου» κι εφ’ εξής. Παρακάτω ακολουθεί η φιλμογραφία του σκηνοθέτη Θανάση Βέγγου, με αναλυτική παρουσίαση και των 7 ταινιών του:

1967 –Βοήθεια!... ο Βέγγος, Φανερός (ή Φαλακρός) Πράκτωρ 000

Σενάριο: Νίκος Τσιφόρος – Ναπολέων Ελευθερίου

Παραγωγή: Θανάσης Βέγγος

Φωτογραφία: Παύλος Φιλίππου

Διάρκεια: 91 λεπτά.

Παίζουν: Θανάσης Βέγγος, Ζαννίνο, Νίκος Φέρμας, Περικλής Χριστοφορίδης, Λαυρέντης Διανέλλος, Δημήτρης Νικολαΐδης, Γιώργος Γρηγορίου, Αλέξανδρος Γκόλφης, Ρία Δελούτση, Κώστας Μπάκας, Τάκης Χριστοφορίδης, Σταύρος Ιατρίδης, Γιώργος Αττίκος, Γιώργος Γιαλούρης, Τάσος Ιωαννίδης, Μήτση Κωνσταντάρα, Ανδρέας Λιναρδάτος, Τάκης Μηλιάδης, Βίρνα Νιάβα, Κώστας Παπαχρήστος, Μαξ Ρομάν, Κώστας Σταυρινουδάκης κ.α.

Πρότυπος Σχολή Ελλήνων Ιδιωτικών Πρακτόρων «Ο Τζέημς Μποντ», Δημοτικόν –Γυμνάσιον. Φροντίστε για το μέλλον των παιδιών σας. Αυτό λέει η επιγραφή έξω απ’ τη σχολή που φοιτά ο Θου-Βου. Και μέσα στην τάξη: «Άλλο πράκτωρ, άλλο εισπράκτωρ» και «Ένας καλός πράκτωρ δεν πουλάει ποτέ λαχεία». Επτά μαθητές, τρεις δοκιμασίες για τον καθένα, μετά από πολλή και σκηρή εκπαίδευση (καράτε, σκοποβολή, τρέξιμο, άλμα επί κοντώ κ.α.). Ο Θου-Βου, αν και πολύ φιλότιμος, ίσως από υπερβολικό ζήλο παίρνει σ’ όλες τις δοκιμασίες … μηδέν. Έτσι, ονομάζεται πράκτωρ …000!

Σπονδυλωτή, κατ’ ουσίαν, ταινία, σάτιρα των ταινιών κατασκοπείας, που αναδεικνύει όχι μόνον το σπάνιο ταλέντο του Βέγγου στην ηθοποιία αλλά και την εμπνευσμένη (ή/και ενσικτώδη) σκηνοθετική του έφεση.

1967 -Τρελός Παλαβός και Βέγγος

(ή Κουρδιστός Θανάσης

ή Ένας Υπέροχος Τρελλός Βέγγος

ή Θανάση, Ξέρεις από Βέσπα;)

Σενάριο: Ναπολέων Ελευθερίου

Παραγωγή: Θανάσης Βέγγος

Διάρκεια: 125 λεπτά

Παίζουν: Θανάσης Βέγγος, Ελένη Ανουσάκη, Τάκης Μηλιάδης, Στράτος Παχής, Σάσα Καστούρα, Γιάννης Αργύρης, Ντέπυ γεωργίου, Φραγκούλης Φραγκούλης, Περικλής Χριστοφορίδης, Αλέξανδρος Γκόλφης, Ταϋγέτη, Γιώργος Τζιφός, Νίκος Πασχαλίδης, Γιώργος Ξύδης, Κώστας Σταυρινουδάκης, Δημήτρης Κούκης κ.α.

Ο Θανάσης, σερβιτόρος στο εξοχικό κέντρο «Τα 7 Αδέρφια», πρόκειται να παντρευτεί την αδελφή των 7 ιδιοκτητών. Λίγο πριν τον γάμο, μετά από χτύπημα στο κεφάλι, παθαίνει αμνησία και ξεκινάει μια τρελλή περιπλάνηση στην πόλη, ενώ τα αδέρφια της νύφης τον αναζητούν και τον κυνηγούν, θεωρώντας πως προσπαθεί ν’ αποφύγει τον γάμο.

Ιλιγγιώδεις ρυθμοί, έξοχη σκηνοθεσία, επικίνδυνες λήψεις και καταιγισμός από γκαγκ συνθέτουν μία από τις καλύτερες ταινίες του Βέγγου.

1968 – Δόκτωρ Ζιβέγγος

Σενάριο: Νίκος Τσιφόρος

Παραγωγή: Θανάσης Βέγγος

Φωτογραφία: Ντίνος Κατσουρίδης

Διάρκεια: 79 λεπτά.

Παίζουν: Θανάσης Βέγγος, Διονύσης Παπαγιαννόπουλος, Χρήστος Τσαγανέας, Νίτσα Τσαγανέα, Περικλής Χριστοφορίδης, Κώστας Τύμβιος, Νόρα Κατσέλη, Κούλα Αγαγιώτου, Μαρίσα Νεστορίδου, Φώτης Μεταξόπουλος, Φραγκούλης Φραγκούλης, Ρένα Πασχαλίδου, Γιώργος Ζαμπέτας, Μανταλένα κ.α.

Η ταινία αποτελείται, κατ’ ουσίαν, από 2 μέρη: το πρώτο, στο οποίο επαναλαμβάνεται κατά κάποιο τρόπο το μοτίβο της ταινίας «Πολυτεχνίτης κι Ερημοσπίτης» (του Αλέκου Σακελλάριου), όπου ο Βέγγος προσπαθεί να στεριώσει σε κάποια δουλειά, και το δεύτερο, στο οποίο ο Βέγγος, υπάλληλος κουρείου με άσπρη ρόμπα, εκλαμβάνεται από παρεξήγηση ως γιατρός, του ζητείται να σώσει τη ζωή της κόρης ενός πλουσίου, αποδέχεται την «πρόκληση» και μπλέκεται εκών-άκων σε μία περίεργη υπόθεση κληρονομιάς.

Θεωρώ ότι το πρώτο μέρος της ταινίας, εκτός του ότι είναι κατά πολύ ανώτερο από το δεύτερο, αποτελεί μία μία από τις καλύτερες κωμικές στιγμές των ταινιών του Βέγγου (και, συνεπώς, του Ελληνικού Κινηματογράφου).

1969 – Ποιος Θανάσης;

Σενάριο: Γιώργος Λαζαρίδης (από το θεατρικό «Το Έξυπνο Πουλί» των Νίκου Τσιφόρου – Πολύβιου Βασιλειάδη).

Παραγωγή: Θανάσης Βέγγος

Φωτογραφία: Δημήτρης Παπακωνσταντής

Διάρκεια: 84 λεπτά.

Παίζουν: Θανάσης Βέγγος, Άννα Φόνσου, Τάκης Μηλιάδης, Νίτσα Μαρούδα, Σάσα Καζέλη, Γιώργος Βελέντζας, Αιμιλία Υψηλάντη, Βαγγέλης Πλοιός, Νάσος Κεδράκας, Φραγκούλης Φραγκούλης, Γιώργος Τζιφός, Ρένα Πασχαλίδου, Καίτη Σιγάλα, Ασπασία Αναγνωστοπούλου, Ανδρέας Νομικός, Γιώργος Ζαμπέτας.

Ο Βέγγος διατηρεί κατάστημα ηλεκτρικών ειδών και πουλάει με δόσεις και, δίχως καλά-καλά να το καταλάβει, προσλαμβάνει ως υπάλληλο τη Φανή (Άννα Φόνσου), μια έξυπνη πλην δυστυχισμένη κοπέλα. Πάλι δίχως να το καταλάβει ερωτεύεται τη Φανή, η οποία κατορθώνει και το σώζει απ’ τη χρεωκοπία, αποκαλύπτοντας μάλιστα τον διπρόσωπο χαρακτήρα των φίλων του. Στο τέλος, κι αφού η σχέση του περνάει κάποια … κρίση, ο ένας πέφτει στην αγκαλιά του άλλου!

Δεύτερη κινηματογραφική διασκευή του θεατρικού των Τσιφόρου – Βασιλειάδη και πάλι από τον Γιώργο Λαζαρίδη (η πρώτη κινηματογραφική εκδοχή αποτέλεσε την ταινία « Το Έξυπνο Πουλί», 1962, σε σκηνοθεσία Ορέστη Λάσκου, με τον Κώστα Χατζηχρήστο και την Άννα Φόνσου – και πάλι!- στους βασικούς ρόλους). Δεν υπάρχει λόγος να συγκρίνουμε τις ταινίες. Καθεμιά έχει την χάρη της και ίσως κάποια σημεία υπεροχής έναντι της άλλης (π.χ. ο Αυλωνίτης υπερέχει, έστω και λίγο, του Κεδράκα). Σε κάθε περίπτωση, η μία είναι ταινία του Βέγγου και η άλλη του Χατζηχρήστου με όσα αυτά συνεπάγονται…

1969 -Ένα Aσύλληπτο Kορόιδο

Σενάριο: Γιώργος Λαζαρίδης

Παραγωγή: θανάσης Βέγγος

Φωτογραφία: Νίκος Δημόπουλος

Διάρκεια: 81 λεπτά

Παίζουν: Θανάσης Βέγγος, Διονύσης Παπαγιαννόπουλος, Γιώργος Βελέντζας, Τάκης Μηλιάδης, Ζαννίνο, Νόρα Κατσέλη, Κώστας Παπαχρήστος, Κώστας Μέντης, Θανάσης Βέγγος, Ζαννίνο, Δώρα Φύτιζα, Υβόνη Βλαδίμηρου, Φραγκούλης Φραγκούλης, Κώστας Σταυρινουδάκης, Ηλίας Γεωργιάδης, Δημήτρης Καρυστινός, Ελένη Μεντή κ.α.

Ο Βέγγος είναι «ο κουρέας της … Πλάκας»! Κληρονόμησε το κουρείο του από τον πατέρα του κι αυτός απ’ τον δικό του κ.ο.κ. Αισθηματίας και καλοσυνάτος, πληγώνεται απ’ την άρνηση του γείτονά του Χαρούπογλου (Δ. Παπαγιαννόπουλου), δωσίλογου –συνεργάτη των Γερμανών στην Κατοχή, να του δώσει για γυναίκα του την κόρη του (Ν. Κατσέλη). Η στάση όμως του Χαρούπογλου αλλάζει άρδην όταν έρχονται στην Ελλάδα 3 Γερμανοί, παλιοί συνεργάτες του, οι οποίοι του αποκαλύπτουν ότι στην αυλή του κορείου είναι κρυμμένος κάποιος θησαυρός. Ο Θανάσης αρνείται να του πουλήσει το οικόπεδο κι ο Χαρούπογλου μετέρχεται κάθε μέσο να του το πάρει, πράγμα που δημιουργεί πολλές κωμικές καταστάσεις. Στο τέλος ο Θανάσης ανακαλύπτει την αλήθεια, καθώς και ότι η κόρη του Χαρούπογλου δεν τον αγαπάει, κι όλα τελειώνουν καλώς με τον Θανάση να «ανακαλύπτει» και αποδέχεται την ειλικρινή και άδολη αγάπη της υπηρέτριας του Χαρούπογλου.

1969 – Θου-Βου, Φαλακρός Πράκτωρ, Επιχείρησις Γης Μαδιάμ.

Σενάριο: Γιώργος Λαζαρίδης, Ναπολέων Ελευθερίου και Θανάσης Βέγγος.

Παραγωγή: Θανάσης Βέγγος

Φωτογραφία: Ντίνος Κατσουρίδης, Δημήτρης Παπακωνσταντής και Παύλος Φιλίππου

Διάρκεια: 105 λεπτά.

Παίζουν: Θανάσης Βέγγος, Αντώνης Παπαδόπουλος, Σάσα Καζέλη, Ζαννίνο, Βασίλης Ανδρεόπουλος, Κία Μπόζου, Περικλής Χριστοφορίδης, Δημήτρης Χατζηπαυλής, Κώστας Παπαχρήστος, Μάκης Δεμίρης, Δημήτρης Καρυστινός, Φώτης Μεταξόπουλος, Κώστας Μεντής, Στράτος Παχής, Μάικ, Ρένα Πασχαλίδου, Μαξ Ρομάν, Απόστολος Σουγκλάκος, Σόφη Ζαννίνου, Σταύρος Ξενίδης και Γιώργος Βελέντζας (φωνές), Γ. Ρώης, Διονυσία Ρώη κ.α.

Η συνέχεια του «Φανερού Πράκτορα 000». Ο Θοθ-Βου, αφού αποφοιτά από τη σχολή, ανοίγει …«Πρακτορείο» (!) και παίρνει ως συνεργάτη τον υποπράκτορα ΜΑΠ-31 (Α. Παπαδόπουλο). Ένας σκηνοθέτης, που διαπιστώνει το γέλιο που μπορούν να προκαλέσουν οι γκάφες των πρακτόρων, τους αναθέτει 3 φανταστικές αποστολές και κινηματογραφεί τις περιπέτειές τους.

Πολύ έξυπνα γκαγκ, φρενήρης δράση κι ένας Βέγγος… από άλλον πλανήτη! Πολύ καλός και ο Αντώνης Παπαδόπουλος (η καλύτερη κινηματογραφική του εμφάνιση).

1973 –Ο Άνθρωπος που Έτρεχε Πολύ.

Σενάριο: Γιώργος Λαζαρίδης

Παραγωγή: Ντίνος Κατσουρίδης

Φωτογραφία: Ντίνος Κατσουρίδης

Διάρκεια: 84 λεπτά

Παίζουν: Θανάσης Βέγγος, Κατερίνα Γιουλάκη, Τάκης Μηλιάδης Ευαγγελία Σαμιωτάκη, Μαρία Μερτίκα, Τιτίκα Βλαχοπούλου, Κατερίνα Βανέζη, Σπ. Παπαφρατζής, Ν. Αστρινάκης, Γρ. Ευαγγελάτος, Μιχ. Γιαννάτος, Γ. Στρατηγάκης, Κ. Σταυρινουδάκης, Κώστας Μεντής, Αρτέμης Μάτσας, Στ. Χατζηπαυλής, Γιώργος Τζιφός, Γιάννης Φύριος, Ν. Κάρλος, Ντ. Δουλγεράκης, Τζ. Στεφανάκου, Ν. Δούγιας, Μ. Αναγνωστοπούλου, Μαρία και Μάνια Λυκούδη, Γ. Λιανός και Αντώνης Παπαδόπουλος.

«Αργόστροφοι όλου του κόσμου … κινηθείτε!». Αυτό είναι το σύνθημα! Παπατρέχας και πάλι ο Βέγγος, με πολλά οικογενειακά βάρη στις πλάτες του, εργάζεται ως πλασιέ και προσπαθεί να αποκαταστήσει τους συγγενείς του, ώστε να παντρευτεί κι αυτός την κοπέλα που αγαπάει.

Το κύκνειο άσμα του σκηνοθέτη. Η πτώση της χούντας και η αδηφάγος μεταπολίτευση οδήγησαν τον Βέγγο σε πιο ...«στρατευμένες» επιλογές, που αποτέλεσαν και τις λιγότερο καλές στιγμές του Βέγγου.

ΜΕΡΟΣ ΙV

Ο Βέγγος στα cd και στα βινύλια.

Συγκέντρωσα από μνήμης τα τραγούδια στα οποία συμμετείχε ο Βέγγος ως ερμηνευτής, καθώς κι όσα αναφέρονται στον ίδιο τον Βέγγο. Ο Βέγγος ήταν, βεβαίως, φάλτσος, αλλά αφ’ ενός μεν το γνώριζε κι ίδιος και περιόρισε στο ελάχιστο τις ερμηνευτικές του προσπάθειες, κι αφ’ ετέρου θα ήταν άδικο και στρεβλό να κρίνει κανείς τις ερμηνείες του με αυστηρά μουσικά κριτήρια. Η ιδιαιτέρως χαρακτηριστική και αναγνωρίσιμη φωνή του, ταίριαζε απόλυτα στα τραγούδια-πρόζες που ερμήνευσε, πράγμα που στη δεκαετία του ενενήντα διέγνωσε πλήρως και χρησιμοποίησε επιτυχώς ο Φοίβος Δεληβοριάς. Για τη δεύτερη λίστα των τραγουδιών πήρα την αφορμή απ’ την κοινότοπη (πλέον) έκφραση «τρέχω σαν τον Βέγγο», που καθιστά τον Βέγγο και το τρέξιμο σχεδόν συνώνυμα, και που περιέχεται αυτούσια σε ένα τραγούδι του Βαγγέλη Γερμανού ήδη από το 1984. Εξυπακούεται ότι οι λίστες πιθανόν να είναι ελλιπείς, οπότε οποιαδήποτε διόρθωση ή προσθήκη είναι ευπρόσδεκτη. Αναλυτικά:

Ι) Ερμηνεύει ο Βέγγος!

1. «Είμ’ ενας άντρας γόης», των Γ. Δασκαλόπουλου – Κ. Παλαιολόγου, από την ταινία του Πάνου Γλυκοφρύδη «Ζήτω η Τρέλλα», 1962. Περιέχεται και στους δίσκους «Όταν οι Ηθοποιοί Τραγουδούν, Νο 2», 1993, και «Τα Κινηματογραφικά», 2010.

Είμαι ένας άντρας που σκορπά γύρω του γοητεία.
Για τις γυναίκες ήμουνα πάντοτε πειρασμός.
Κι όταν μέσα στα μάτια τους, γεννάω την αμαρτία,
ρίχνω κρυφά τα δίχτυα μου και γίνομαι καπνός
Και γίνομαι καπνός
Και γίνομαι καπνός

Έχω ρίξει Αθηναίες, έχω ρίξει κι Ευρωπαίες,
έχω ρίξει και τσακίστρες κι έχω ρίξει δυο μοδίστρες,
έχω ρίξει μαυρομάτες, έχω ρίξει τρεις γεμάτες,
έχω ρίξει χωρισμένες, μα και πέντε παντρεμένες,
έχω ρίξει και αρτίστες, μα με ρίξαν οι τουρίστες,
έχω ρίξει παραμάνες κι εικοσ’πέντε Αφρικάνες.

Έχω ρίξει και μαθήτριες, φοιτήτριες, ποιήτριες, καθηγήτριες, τραγουδίστριες, μανταρίστριες κι εννέα καθαρίστριες!
Έχω ρίξει θεατρίνες, νοσοκόμες και γιατρίνες, κυρίες και κυράδες, πιτσιρίκες και γιαγιάδες… έχω ρίξει, έχω πήξει…έχω ρίξει…

[Είμαι άντρας και το κέφι μου θα κάνω, και θα πιω κι ένα ποτήρι παραπάνωωωω… Ουχαχαχααααα!!!]

- Γεια σου, Ρωμαίο, λεβεντιά!
- Γεια σου, Σούλα, ντροπαλή!

2. «Η μπαλάντα των σκουπιδιών», σε στίχους Σταμάτη Δαγδελένη και μουσική Νίκου Κυπουργού (τραγουδούν ο Βέγγος, ο Άρης Χριστοφέλλης και η Έλλη Πασπαλά), από τον δίσκο του Κυπουργού «Τα Μυστικά του Κήπου», 2001.

Μια παλιά ψαροκασέλα
με γοβάκια και ομπρέλα
τα σκαλάκια στην πλατεία
τ’ ανεβαίνει τρία τρία.

Δυο κασόνες από μπύρες
και τρείς σόδες κακομοίρες
περιμένουνε στη στάση
μήπως γκαζοζέν περάσει.

-Οι παλιοκουρελαρίες! Παριστάνουν τις κυρίες.
-Τι κι αν γίναμε σκουπίδια, δεν ξεχνάμε τα παιχνίδια.
-Τρέμουνε το σκουπιδιάρη, μην περάσει και τις πάρει.
-Και οι πιο σαχλές απλίκες ίσως γίνουνε αντίκες.

Μια βαλίτσα χαρτονένια
μήπως βρέξει έχει έννοια
κι έχει πιάσει κουβεντούλα
με μια νάιλον σακούλα.

Δυο γριούλες ανθοστήλες
εβδομήντα χρόνια φίλες
συζητάνε για τον πάπα
με μια τρίφυλλη ντουλάπα.

-Οι παλιοκουρελαρίες ! Παριστάνουν τις κυρίες...

Δύο ραγισμένα βάζα
ό,τι πρέπει για τα μπάζα
βλέπουν σαν ξελιγωμένα
κάτι κρίνα μαραμένα

Οι σκουπιδοντενεκέδες
προσλαμβάνουνε λακέδες
τα σκουπίδια περισσεύουν
τρείς λαλούν και δυο χορεύουν.

-Οι παλιοκουρελαρίες! Παριστάνουν τις κυρίες

Τα σκουπίδια περισσεύουν
τρείς λαλούν και δυο χορεύουν.

3. «Το ’πα το ’κανα» σε στίχους και μουσική Φοίβου Δεληβοριά, με τον ίδιο και τον Θανάση Βέγγο, από τον δίσκο «Η ζωή μόνο έτσι είναι ωραία», 1995.

Το ’πα το ’κανα, σε έψαξα σε βρήκα
κι ας μην είχες προίκα, κι ας ήσουνα πτωχή,
καθώς ήρωας Ελληνικής ταινίας λόγω αφελείας
σε αγάπησα πολύ.
Ποιο τσαρδάκι θα χωρέσει εμάς τους δυο, ποιο λεωφορείο
θα μας βάλει στον ουρανό;
Σήκω αγάπη μου απόψε και στολίσου.
Μόνο εγώ μαζί σου
κιι όλοι αυτοί για μας τους δυο.

Αχ πώς χορεύεις και πώς κλέβεις
κάθε φλώρου την ψυχή.
Αχ πώς κουνιέσαι.
Μοναχή σου τυραννιέσαι
για να λυτρωθούν αυτοί.

Η γενιά μου εμφανίζεται τις νύχτες, σαν τους διαρρήκτες και τα ξωτικά.
Κάθε Σάββατο γυρνάει την Ποσειδώνος
κι από δίπλα μόνος την κοιτάζω σιωπηλά.
Για χατίρι της εγώ θα γίνω αράπης,
λόγια της αγάπης να της πω με το ρυθμό,
και με υπολογιστές των Ιαπώνων
το μεγάλο πόνο θα της πω και τον καημό.

Δες πώς χορεύει και πώς κλέβει
κάθε φλώρου την ψυχή.
Δες πώς κουνιέται,
μοναχή της τυραννιέται
για να λυτρωθείς εσύ

Το 'πα το 'κανα και σου 'γραψα τραγούδι,
μαύρο αγγελούδι, σαμποτερ του κόσμου αυτού.
Καθώς ήρωας παράξενης ταινίας, λόγω απελπισίας
έφυγα ξανά για αλλού.
Δεν μας χώρεσε ετούτο το τσαρδάκι,
το καινούργιο σπίτι μας ας ζει στον ουρανό.
Συνομήλικο μου, ατίθασο παιδάκι,
σ' αγαπούσα μια ζωή θα σ' αγαπώ.

Αχ που χορεύεις και που κλέβεις
κάθε φλώρου την ψυχή.
Αχ που κουνιέσαι.
Μοναχή σου τυραννιέσαι,
για να βγει αυτή η ζωή

Δες πώς χορεύει και πώς κλέβει
κάθε φλώρου την ψυχή.
Δες πώς κουνιέται.
Μοναχή της τυραννιέται,
για να λυτρωθείς εσύ.

4. «Βρες αν μπορείς» των Ramos – Γ. Οικονομίδη, από την ταινία «Ψηλά τα χέρια, Χίτλερ» του Ροβήρου Μανθούλη, 1962. Περιέχεται στον δίσκο «Όταν οι Ηθοποιοί Τραγουδούν, Νο 1», 1993.

Μου ’πες πως τώρα δεν θέλεις για δώρα
βραχιόλια χρυσά και μπιζού
κι όμως δεν ξέρω τι να σου προσφέρω
για να μ’ αγαπήσεις ναζού.

[…] Βρες αν μπορείς,
τι σου έφερα απόψε
τα ναζάκια σου κόψε
να σου δώσω αυτό που κρατώ…

(- «Καφέ»!)

Η φωνή του Βέγγου (και ιδίως το γέλιο του) έχει καταγραφεί με μουσική συνοδεία και στον δίσκο του Μάνου Χατζιδάκι «Για σένα την αγάπη μου», 1960, το soundtrack της ομώνυμης ταινίας του Γιώργου Διζικιρίκη.

ΙΙ) Οι αναφορές στον Βέγγο.

1. «Στρατο-λογία», σε στίχους και μουσική Βαγγέλη Γερμανού από τον δίσκο του «Βραχυκύκλωμα», 1984.

Τελειώνοντας σχολείο
με πήρανε Στρατό,
με πρήξαν στο καψόνι
για να προσαρμοστώ.
Από την Κω στον Έβρο,
με όπλα και στολή,
να τρέχω σαν το Βέγγο
και το κεφάλι μου γουλί.

2. «Το πάρτυ», σε στίχους και μουσική Λουκιανού Κηλαηδόνη, από τον δίσκο του «Χαμηλή Πτήση», 1982.

Στο πάρτυ του Λουκιανού, με όλους τους μεγάλους και διάσημους καλεσμένους, δεν θα μπορούσε, βέβαια, να λείπει ο Βέγγος:

[...] Να ’ρθει ο Ντίλιγκερ,
να ’ρθει ο Βέγγος
να ’ρθει ο Γκέρσουιν
να ’ρθει κι Μπραμς
να ’ρθει κι ο Άμποτ
με τον Κοστέλλο
να ’ρθει ο Τσιτσάνης
και να ’ρθει κι Μπαχ. [...]

3. «Ο Άνθρωπος που Έτρεχε Πολύ», σε στίχους Ηλία Κατσούλη και μουσική Μιχάλη Κουμπιού, από το δίσκο τους, με τους Goin’ Trough (Νίκο Βουρλιώτη στη φωνή) και την Σαββέρια Μαργιόλα.

Μεγάλωσε ο Βέγγος μεγαλώσαμε κι εμείς
που τρέχαμε παρέα στην αρχή της διαδρομής.
Με φόντο αναμνήσεις περνάει η ζωή
και ό,τι μας θαμπώνει στο τέλος θα καεί. [..]

4. «Σαν τον Δευκαλίωνα», σε στίχους και μουσική Νικόλα Άσιμου, με τον ίδιο.

Μη με κουτουπώνεις με την Παναγιά
Μέχρι και του Βέγγου έχω τα γυαλιά

5. «Αθήνα», σε στίχους, μουσική κι ερμηνεία των Goin’ Through.

[...]
Ξένε καλωσήρθες, εδώ είναι ο παράδεισος,
όπως της γυναίκας η ψυχή είναι μια άβυσσος,
άβυσσος και δω, ζωή είναι αυτή που κάνω;
Τρέχω απ’ το πρωί σαν τον Βέγγο και δεν φτάνω...
[...]

Οι φωτογραφίες είναι από το διαδίκτυο, εκτός από τη 2η, την 3η, την 4η και την 5η (κατά σειρά) που είναι του Γιώργου Τζερτζίνη. Στην 4η εξ αυτών εκονίζονται ο Βέγγος και ο Κακίσης, ενώ στην 3η ο Κακίσης με τον σκηνοθέτη Πάνο Γλυκοφρύδη.

Αθήνα, 9 Μαΐου 2011

Φώτης Μπατσίλας

Το Οχυρό Απάτσι (John Ford: Fort Apache, 1948)

2011-04-28T14:55:00.003+03:00

Ο αυστηρός συνταγματάρχης Θέρσντεϊ (Henry Fonda) φτάνει μαζί με την όμορφη ανήλικη κόρη του, τη Φιλαδέλφεια (Shirley Temple), στο οχυρό Απάτσι, προκειμένου να αναλάβει καθήκοντα ως νέος διοικητής του. Την ίδια μέρα φτάνει και ο νεαρός υπολοχαγός Ο ’Ρουρκ, τον οποίο ερωτεύεται αμέσως η μικρή. Ο Θέρσντεϊ, αυστηρός εκ πεποιθήσεως αλλά και εκ της στρατιωτικής θέσεώς του, δεν εγκρίνει ούτε τη σχέση ούτε τον γάμο των δύο νέων, λόγω διαφοράς κοινωνικών θέσεων. Πεισματάρης κι αγύριστο κεφάλι σ’ όλα τα θέματα, δεν δέχεται υποδείξεις από κανέναν και θέλει να γίνεται πάντοτε αυτό που προστάζει η θέση του, ο βαθμός και η συνείδησή του. Έτσι, αγνοεί την υπόδειξη του λοχαγού Γιορκ να συνάψει ειρήνη με τον Κοτσίζ, τον αρχηγό των Απάτσι, με αποτέλεσμα το Ιππικό να υποστεί ολέθρια συντριβή και ο ίδιος ο διοικητής να σκοτωθεί. Ο λοχαγός Γιορκ συνθηκολογεί, γίνεται διοικητής του οχυρού Απάτσι, κι ο υπολοχαγός Ο ’Ρουρκ παντρεύεται τη Φιλαδέλφεια, ενώ ο ίδιος ο λοχαγός Γιορκ εξαίρει την προσωπικότητα του συνταγματάρχη Θέρσντεϊ!

Οι κριτικοί λένε ότι είναι μια κλασική αντι-ινδιάνικη ταινία. Διαφωνώ. Ο Ford, νομίζω, σ’ αυτήν την ταινία, παίρνει ξεκάθαρα θέση υπέρ των ινδιάνων. Μας δείχνει ξεκάθαρα ότι δεν ήταν οι ινδιάνοι αυτοί που ήθελαν τη μάχη, το αίμα, αλλά ο Θέρσντεϊ που πίστευε ότι θα τους κατατροπώσει, πράγμα που κατά βάθος επιθυμούσε κιόλας. Οι Απάτσι, με αρχηγό τον Κοτσίζ, παρουσιάζονται γενναίοι και υπερήφανοι, όχι όμως αιμοσταγείς. Αν ξαναπήραν το μονοπάτι του πολέμου, αυτό δεν έγινε απρόκλητα, δίχως ευθύνη από μέρους των λευκών. Αντιθέτως, το πείσμα και η έπαρση των λευκών είναι η αιτία, αυτά που πολλές φορές οδηγούν σε παράλογες αποφάσεις, σε τραγωδίες.

Η φωνή της σύνεσης, της λογικής, που φυσικά εδράζεται στη γνώση, την προσωπική κι άμεση γνώση της κατάστασης κι όχι απλώς στη γραφειοκρατική γνώση, εκπροσωπείται από τον λοχαγό Γιορκ (τον οποίο υποδύεται ο John Wayne). Ο Ford κατορθώνει και «χειρίζεται» τέλεια τον εν λόγω ηθοποιό και «παίρνει» απ’ αυτόν, κάθε φορά, αυτό ακριβώς που χρειάζεται. Σε τούτη την ταινία προέχει ο τύπος του λογικού, ρεαλιστή αλλά και υπάκουου αξιωματικού. Κι ο Wayne δίνει ακριβώς αυτό: χωρίς πομπώδεις τρόπους και φανφάρες, δίχως καν «ατάκες», παρουσιάζεται απλώς ως ένας αξιωματικός που ξέρει καλά τους κανόνες και την ιεραρχία, που συνταιριάζει την πειθαρχία και την χαλαρότητα που, εν ολίγοις, ξέρει τι του γίνεται. Ένας τύπος αντίβαρο στον άκαμπτο γραφειοκράτη, τον συνταγματάρχη Θέρσντεϊ.

Στο τέλος της ταινίας ο Ford μοιάζει να μας κάνει πλάκα: βάζει τον λοχαγό Γιορκ να υμνεί τον συνταγματάρχη Θέρσντεϊ! Υποκρισία; Όχι! Η δικαίωση απλώς ενός νεκρού; Ούτε! Ο Ford είναι, νομίζω, ξεκάθαρος: δεν κάνει δίκη προθέσεων. Αναδεικνύει μεν τα λάθη, πλην δεν τα αποδίδει σε «προδότες», ούτε σε «αντι-πατριώτες» ή «υπερ-πατριώτες» αξιωματικούς. Η γραφειοκρατία, η ρίζα του κακού, δεν είναι ζήτημα προσώπων. Ποτέ δεν ήταν…

Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι ο Ford στην ιστορία της ταινίας του εμπλέκει διάφορα επεισόδια της καθημερινότητας μιας ομάδας υπαξιωματικών (εκπαίδευση νεοσυλλέκτων, χοροεσπερίδα, λαθραίο αλκοόλ, εγκλεισμός στο πειθαρχείο κ.λπ.), επεισόδια διασκεδαστικά και συνάμα ανθρώπινα, ατόμων που, αν και κινούνται στα όρια μεταξύ νομιμότητας και παραβατικότητας, εν τούτοις κάθε φορά που το καθήκον το επιβάλλει, αυτοί είναι εκεί, άνευ ετέρου και δίχως σκέψη, δίνοντας πάντοτε τον καλύτερο εαυτό τους.

Δεν είναι υπερβολή: ο John Ford είναι ο σκηνοθέτης που έδωσε στα Γουέστερν μια ιδιαίτερη αξία. Δίχως αυτόν και κανα-δυό άλλους (Χωκς, Πέκινπα κ.λπ.), το Γουέστερν θα παρέμενε ένα παρωχημένο κινηματογραφικό είδος απεικόνισης ψευδοϊστορικών (κυρίως) ηρωικών στιγμών και τίποτ’ άλλο…

Αθήνα, 28 Απριλίου 2011

Φώτης Μπατσίλας

Marcelino Pan Y Vino (Μαρσελίνο Άρτος και Οίνος)

2011-04-20T16:13:00.000+03:00

Για μας τους νεώτερους (!) το όνομα Μαρσελίνο μας φέρνει στο νου κάποιους γυρολόγους ποδοσφαιριστές από τη Βραζιλία ή (κυρίως) μας θυμίζει έναν συμπαθέστατο τσιγγάνο, τον αδικοχαμένο νεαρό ποδοσφαιριστή από την Αγία Βαρβάρα που τον φώναζαν έτσι για το ταλέντο του και το βραζιλιάνικο στυλ παιχνιδιού του. Οι παλιότεροι όμως σίγουρα έχουν συνδέσει το εν λόγω όνομα με μια ταινία, παλιά ταινία, που στη δεκαετία του εβδομήντα προβαλλόταν σχεδόν κάθε χρόνο αυτές τις μέρες, κυρίως από την ΥΕΝΕΔ. Μιλώ για το «Marcelino Pan Y Vino» (Μαρσελίνο Άρτος και Οίνος), μια ισπανική ταινία του 1955 του Ladislao Vajda, βασισμένη σε έναν μεσαιωνικό θρύλο, όπως αυτός αποτυπώθηκε λογοτεχνικά στη νουβέλα του José María Sánchez Silva.

Η ταινία, πέρα απ’ τη νοσταλγία που προξενεί, δεν είναι τίποτα ιδιαίτερο. Στηρίζεται σε μελοδραματισμούς που, μοιραία, δημιουργούν συγκινησιακή φόρτιση και στην συμπαθέστατη και γλυκύτατη παρουσία ενός επτάχρονου παιδιού, του Pablito Calvo, που υποδύεται τον μικρό Μαρσελίνο (κάτι σαν τον δικό μας Βασιλάκη Καΐλα, όταν ήταν πολύ μικρούλης). Το στόρυ της ταινίας έχει ως εξής:

Σε μια επαρχιακή πόλη της Ισπανίας, λίγο μετά την εκδίωξη των Γάλλων κατακτητών, ένα μισο-κατεστραμμένο μεσαιωνικό κάστρο παραχωρείται από τον τοπικό Δήμαρχο σε 3 μοναχούς. Με τη βοήθεια και των πιστών κατοίκων, το κάστρο ανοικοδομείται, αποκτά επιβλητική μορφή και προσελκύει κι άλλους μοναχούς, οι οποίοι φτάνουν στον αριθμό δώδεκα (η επιλογή του αριθμού ασφαλώς και δεν μπορεί να είναι τυχαία…). Μια μέρα ο θυροφύλακας (έχουν και τέτοιες «ειδικότητες» τα μοναστήρια) βρίσκει στην πόρτα του μοναστηριού ένα έκθετο αγόρι. Η παρουσία του βρέφους ξετρελαίνει τους μοναχούς. Το βαφτίζουν Μαρσελίνο (προς τιμήν του Αγίου που γιόρταζε την ημέρα που βρήκαν το παιδί) κι ασχολούνται όλη την ώρα μ’ αυτό, έως του σημείου που παραμελούν τα λοιπά καθήκοντά τους. Η συνείδησή τους τούς υπαγορεύει να ψάξουν να βρουν τους γονείς του παιδιού ή, αλλιώς, να βρουν μια οικογένεια να το δώσουν, ώστε να ανατραφεί σωστά σ’ ένα οικογενειακό περιβάλλον. Δεν βρίσκουν τίποτα κι έτσι αναγκάζονται να κρατήσουν και να μεγαλώσουν οι ίδιοι το παιδί, κάτι που, άλλωστε και κατά βάθος, επιθυμούσαν. Πέντε χρόνια μετά, ο Μαρσελίνο γίνεται ένα γλυκύτατο πλην σκανταλιάρικο παιδάκι, που βάζει συνεχώς σε μπελάδες τους …πατεράδες του! Η έλλειψη της μητέρας στη ζωή του είναι κάτι παραπάνω από προφανής, πράγμα που γίνεται έτι προφανέστερον όταν συναντάει μία πραγματική μητέρα ενός άλλου παιδιού, του Μανουέλ. Αν και δεν έχει δει ποτέ του το παιδί αυτό, ο Μαρσελίνο το «βάζει» στη ζωή του, μιλάει μαζί του, το έχει αχώριστο σύντροφο και συνεργό σ’ όλες του τις κατεργαριές. Το αισθάνεται σαν αδερφό του, ίσως διότι έτσι έχει δικαίωμα κι εκείνος σε μια μητέρα στη μητέρα του Μανουέλ, του αδερφού του… Οι μοναχοί προβληματίζονται με τη συμπεριφορά του Μαρσελίνο, δεν μπορούν όμως να τον τιμωρήσουν αφού τον λατρεύουν. Προσπαθούν να του επιβάλουν όρια. Έτσι, του απαγορεύουν να ανέβει τις σκάλες που οδηγούν στη σοφίτα του μοναστηριού. Ξεχνούν όμως ότι τα παιδιά είναι περίεργα, κι έτσι ο Μαρσελίνο αγνοεί την υπόδειξή τους, ανεβαίνει τις σκάλες και μπαίνει στο δωμάτιο της σοφίτας όπου βλέπει ένα άγαλμα του Εσταυρωμένου επί του ξύλου. Θεωρεί ζωντανό το άγαλμα, του απευθύνει τον λόγο κι αυτό… αποκρίνεται! Ο Θεός φανερώθηκε στο παιδί και το παιδί, εν πλήρει γνώση του με ποιον έχει να κάνει, προσφέρει στον Θεό Άρτο και Οίνο, που κλέβει από τους μοναχούς. Οι μοναχοί αντιλαμβάνονται τις κλοπές, παρακολουθούν τον Μαρσελίνο και βλέπουν τι ακριβώς συμβαίνει: ο Εσταυρωμένος που έχει ονομάσει το παιδί «Μαρσελίνο, άρτο και οίνο», του υπόσχεται να πραγματοποιήσει τη μεγαλύτερη επιθυμία του, όποια κι αν είναι αυτή. Ο Μαρσελίνο, φυσικά, ζητάει να συναντήσει τη μητέρα του. Ο Εσταυρωμένος το καλεί κοντά του, το κοιμίζει στην αγκαλιά του και το παιδί πεθαίνει ευτυχισμένο που θα συναντήσει τη μητέρα του, ενώ οι μοναχοί έκπληκτοι παρακολουθούν το θαύμα!

Τα ερωτήματα, βέβαια, που δημιουργεί η ταινία είναι πολλά και ανάγονται (κυρίως) σε θεολογικής φύσης ζητήματα: γιατί ο Θεός επέλεξε ένα άτακτο παιδί για να φανερωθεί; Βάρυνε μήπως το γεγονός ότι το παιδί είχε στερηθεί εκ γενετής τους γονείς του; Γιατί όμως το πήρε τόσο μικρό κοντά του; Και άλλα, και άλλα, στα οποία δεν έχω και δεν ψάχνω να βρω απαντήσεις. Είπα εξ αρχής, άλλωστε, ότι η ταινία δεν είναι τίποτα σπουδαίο. Το μόνο που μ’ ενδιαφέρει, και γι’ αυτό αναρωτιέμαι, είναι κατά πόσο επηρέασε το παιδί η απουσία της μητέρας, κατά πόσο αναπληρώθηκε η αγάπη της από την αγάπη των μοναχών, πόσο μεγάλη ήταν η Επιθυμία του γι’ αυτή, και ιδίως, πόσο καθοριστική θα ήταν η απουσία της στη μετέπειτα ζωή του. Ελπίζω όχι πολύ…

Αθήνα, Μεγάλη Τετάρτη 20 Απριλίου 2011

Φώτης Μπατσίλας

ΧΑΙΡΕΤΙΖΩ ΤΟ ΚΟΡ(Υ)ΦΑΙΟ!!!

2011-04-09T13:45:00.000+03:00

«Δείτε το Καρβάλιο, αυτό το υπέροχο παίκτη. Δίνει αλληλοβοήθεια στο Πέπε, το κεντρικό αμυντικό, όταν αυτός κάνει τη κούρσα από δεξιά, δίπλα στο πάγκο και διεμβολίζει τη ομάδα της Τότεναμ. Τη Τότεναμ, βέβαια, δεν τη πολυπειράζει, για τη αγγλική ομάδα λέω, αυτό, αλλά ότι έχασε νωρίς το Κράουτς, το επιθετικό της, το παίχτη που στο προηγούμενο ματς έβαλε το γκολ, και τώρα δε μπορεί να απαντήσει στο προπονητή της αντίπαλης ομάδας που παίζει σύστημα 6-3-2-1! Και λέω 6-3-2-1 γιατί βάζω και το τερματοφύλακα μέσα, που ανεβαίνει συχνά δίπλα στο κεντρικό αμυντικό…»

Δε χρειάζονται, νομίζω, άλλα. Περίπου έτσι είναι όλες οι MEGAλες περιγραφές από τον MEGAλύτερο αθλητικό συντάκτη, αυτόν που δείχνει το δρόμο στη νέα γενιά, καθώς, εκτός απ’ το ότι αναγνωρίζεται απ’ όλους (σχεδόν) ως κορυφαίος (με αποτέλεσμα να τον προτιμούν οι μπουκ-μέικερς του Εξωτερικού για τη διαφήμιση των τυχερών παιχνιδιών τους, σπάζοντας έτσι, και κατ’ ουσίαν, το μονοπώλιο του ΟΠΑΠ, δίχως, φυσικά, κυρώσεις…), διατηρεί, αν πληροφορούμαι σωστά, και … σχολή δημοσιογραφίας (!!!).

Ίσως, τελικά, τον αδίκησα τον Αλέκο Θεοφιλόπουλο… Ίσως ο Χρήστος Σωτηρακόπουλος είναι ο κορ(υ)φαίος…

Αθήνα, 9 Απριλίου 2011

Φώτης Μπατσίλας

ΜΙΑ ΚΑΣΣΕΤΑ DENON ΕΞΗΝΤΑΡΑ (Με αφορμή τον Ρασούλη)

2011-03-26T14:00:00.006+02:00

Ήταν ένα ενιαίο κτήριο που είχε, μεταξύ άλλων, και 3 πτέρυγες δωματίων, στα οποία κοιμούνταν τα παιδιά, δύο ορόφων η καθεμιά, επτά δωμάτια ο κάθε όροφος, τρία κρεββάτια το κάθε δωμάτιο. Στη δεύτερη πτέρυγα, στο πέμπτο δωμάτιο από κάτω, κοιμόταν ο Γιώργος, ένα παιδί ήσυχο και καλό, τρία χρόνια πιο μεγάλος από μένα, Πρώτη Λυκείου (Τεχνικό) αυτός, Πρώτη Γυμνασίου εγώ. Ασχολιόταν μανιωδώς με την Ενόργανη και το Μπάσκετ, εκείνο όμως που έκανε μανιωδέστερα ήταν να σφυρίζει όλη την ώρα και μ’ όλους τους τρόπους, με ή χωρίς δάχτυλα και με καθένα απ’ τα δάχτυλα και των δυο χεριών του, δυνατά και κάθαρα, σε σωστούς τόνους, λες κι ήταν βιρτουόζος κάποιου πνευστού οργάνου. Στο ίδιο δωμάτιο με τον Γιώργο κοιμόταν ο Μπάμπης και ο Τάκης, καλά παιδιά κι αυτοί, κολλητοί του Γιώργου, πιο μεγάλοι κι από μένα κι απ’ αυτόν.

Είχαν μαζέψει, λοιπόν, οι τρεις τους κάποια χρήματα απ’ το χαρτζιλίκι τους, γύρω στις πέντε χιλιάδες δραχμές, όχι τίποτα σπουδαίο δηλαδή ούτε και για τότε, γι’ αυτούς όμως και για όλους μας ήταν οικονομίες ενός χρόνου. Αρχικά ήθελαν ν’ αγοράσουν πλαστικές ρακέτες του πινγκ-πονγκ, μετά όμως αποφάσισαν, κι αγόρασαν εν τέλει, ένα κασσετόφωνο του ρεύματος, μεγάλο, που έπαιρνε και δώδεκα μπαταρίες απ' τις μεγάλες (κι ακριβές).

Κάθε βράδυ, αν δεν είχε μπάλλα η τηλεόραση (και ’κείνα τα χρόνια μπάλλα είχε κάθε δυο ’βδομάδες περίπου, κι όχι και πάντα) μαζευόμασταν στο δωμάτιό τους, μετά το βραδινό φαγητό, γύρω στις οκτώμισι, εγώ κι ο Μήτσος κι ο Κώστας κι ο άλλος ο Κώστας, ο μικρός, κι αυτοί του δωματίου, και φορές και κάποια άλλα παιδιά, όπως τύχαινε, συνήθως όμως εμείς οι επτά, κι ακούγαμε κασσέτες. Εκείνα τα χρόνια, αρχές της δεκαετίας του ’80, είχαν κάνει μεγάλη επιτυχία Τα Παιδιά Από Την Πάτρα (όχι απλώς μεγάλη, τεράστια, θα έλεγα, - δεν μπορώ να θυμηθώ άλλη τόσο μεγάλη και διαρκή επιτυχία εκείνη την εποχή, κι ας λένε οι «ειδικοί» ό,τι θέλουν…), με τον πρώτο δίσκο τους, το «Αφιερωμένο Εξαιρετικά», νομίζω, με διασκευές παλιών λαϊκών τραγουδιών, με όλα τα τραγούδια του δίσκου και ιδίως με το «Δεν Θέλω τη Συμπόνοια Κανενός» του Άκη Πάνου. Πού και πού, ακούγαμε και τίποτ’ άλλο, κανέναν Ζαγοραίο («Σε πλάνεψε η Ντόλτσε Βίτα, αυτή που λεν ζωή γλυκειά»), κανέναν Νταλάρα («Να ’τανε το ’21»), κάποιες φορές Πουλόπουλο («Το άγαλμα κ.λπ.) και, κυρίως, Καζαντζίδη («Το ψωμί της Ξενιτειάς», «Υπάρχω» κ.λπ.). Σπάνια, πολύ σπάνια δηλαδή, βάζαμε και μια κασσέτα με «ξένα», κάποια disco κομμάτια απ’ τους Abba και τους Boney M, συνήθως.

Έτσι περνούσαν τα βράδια μας, μ’ αυτήν την παρέα και μ’ αυτά τα τραγούδια. Κάποιες όμως φορές, όταν οι πιο μεγάλοι της παρέας (που απαφάσιζαν κιόλας για το τι θ’ ακούσουμε) έφευγαν για σαββατοκύριακο ή έβγαιναν για καφέ ή πήγαιναν στην προπόνηση του Εορδαϊκού, και μένανμε μόνοι μας εμείς οι μικροί με τον Γιώργο, αυτός, ο πιο μεγάλος κι αποφασίζων πια, έβγαζε μια άλλη κασσέτα που δεν άκουγαν οι άλλοι, denon, εξηντάρα, που έγραφε «Παπάζογλου» από τη μια πλευρά και «Δήθεν» απ’ την άλλη και που περιείχε τα τραγούδια που συνήθως σφύριζε καθημερινά, όλη την ώρα ο Γιώργος. Κι έβαζε την κασσέτα στο κασσετόφωνο κι ακούγαμε αυτά τα τραγούδια, τα λαϊκά, που μετά τα μάθαμε και τα τραγουδούσαμε όλοι μαζί, και κάποια τα χορεύαμε, κι άλλος έκανε πως παίζει μπουζούκι, άλλος τύμπανα κι άλλος κιθάρα, κι όλοι διασκεδάζαμε κι ήμαστε χαρούμενοι και λαμπεροί. Και στον Γιώργο άρεσε πολύ το «Κυρ-διευθυντά των δίσκων», ιδίως το σημείο που λέει «να μ’ ακούσει να με νοιώσει, το μυαλό της να διορθώσει» κι ακόμη περισσότερο το «Το πολύ το πήγαιν’-έλα την ανάβει την κοπέλα, το πολύ το νάνι-νάνι κάνει το παιδί χαϊβάνι» και σ’ εμένα το «Από τη γυναίκα ούτ’ ένα καλό δεν είδα, μα – πίστεψέ με- είν’ η μόνη μου ελπίδα» και σ’ όλους μας, βέβαια, το «Νοιώθω ποια είσαι ότα λες το σ’ αγαπώ». Μικροί ήμασταν, αυτά μας άρεσαν τότε, απ’ την κασσέτα που, όπως διαπίστωσα εκ των υστέρων, περιείχε απ’ τη μια πλευρά την «Εκδίκηση της Γυφτιάς» κι απ’ την άλλη «Τα Δήθεν».

Κι ύστερα, τα χρόνια πέρασαν, οι μεγάλοι τέλειωσαν το Λύκειο και έφυγαν, κι εγώ πήγαινα πια στο Λύκειο, κι είχα κι άλλα ακούσματα, σχετικά και άσχετα, πάντα όμως θυμόμουν, και σφύριζα κι εγώ πια, εκείνα τα τραγούδια που άκουγα στο κασσετόφωνο του πέμπτου δωματίου της δεύτερης πτέρυγας από κάτω. Κι όταν άρχισα να παίζω κάπως καλύτερα κιθάρα, μόνος ή με παρέα, σε μαγαζιά ή σπίτια ή, κυρίως, σε ’κείνες τις απερίγραπτες και αλησμόνητες (κι ολονύχτιες) «βραδιές κιθάρας», στα Πεύκα, ποτέ δεν παρέλειπα να παίξω το «Βρέχει στην Εθνική Οδό» ή το «Εσύ που είσαι ακόμα εκεί» ή το «Φίλε αδερφή ψυχή» το πιο αγαπημένο απ’ όλα, αυτήν τη μπαλλάντα που λέει για «τη φούστα τη στενή», «την περούκα την ξανθιά» κι έχει υπέροχο κιθαρίστικο παίξιμο…

Κι έτσι, μ’ αυτά και μ’ αυτά, όταν άρχισα να ’χω κάποια δικά μου χρήματα, γύρω στα 1987, μπόρεσα κι αγόρασα κι εγώ ένα κασσετόφωνο, μικρό, με ένα ηχείο (για πικάπ ήταν νωρίς ακόμη…) κι άρχισα να φτιάχνω τις δικές μου κασσέτες, με Σαββόπουλο και Γερμανό και με Κηλαηδόνη και Μούτση και μ’ άλλους, γνωστούς κι άγνωστους. Μοιραία, λοιπόν, κάποια στιγμή είπα να φτιάξω και μια κασσέτα με Παπάζογλου, με Νίκο Παπάζογλου, και πήγα στο δισκάδικο, στο studio 3-44 (όνομα παρμένο από εκπομπή του Άκη Έβενη), που το είχε η μαμά της Ρένας, της συμμαθήτριάς μου. Εκείνη μου ζήτησε να ψάξω στα ράφια να βρω τους δίσκους. Τότε, για πρώτη φορά συνειδητοποίησα ότι όλ’ αυτά τα τραγούδια που τόσα χρόνια τραγουδούσα, ιδιωτικώς και δημοσίως, μόνος ή με τον Γιώργο, με ή χωρίς σφύριγμα, δεν ήταν του Παπάζογλου αλλά του Νίκου Ξυδάκη και του Μανώλη Ρασούλη. Και διαπίστωσα και κάτι άλλο, πιο σημαντικό και πιο καθοριστικό, ότι δεν επρόκειτο για έναν δίσκο αλλά για δύο, για χωριστές κι ανεξάρτητες δουλειές δηλαδή, κι ας χωρούσαν σε μια κασσέτα, κι ας είχαν περάσει στον κόσμο όλον ως ένας δίσκος, σαν μια ολότητα τραγουδιών.

Έκτοτε –και μπορώ να πω και μέχρι σήμερα, που σταμάτησα πια να παίζω κιθάρα- δεν έπαψα να τραγουδώ με διάφορες αφορμές αυτά τα τραγούδια. Κατά καιρούς «κολλάω» σε κάποια από αυτά και άλλες φορές σε διαφορετικά. Αυτές τις μέρες, π.χ., σιγοτραγουδώ το «τι κι αν είσαι απ’ τη Λιβύη» απ’ το Χαβαλεδιάρικο και το «είναι κάτι μπλοφαδόροι που παινεύουν τη δουλειά» απ’ το «Μη μ’ Αποκαλείς Τεμπέλη». Κι αν έχω πια τους δίσκους, πάρα πολύ δύσκολα πάλι ξεχωρίζω ποιο τραγούδι είναι από ποιόν δίσκο. Φταίει ίσως κι η μαμά της Ρένας που, από φροντίδα να μην «κόψει» τα τραγούδια, τα έμπλεξε λίγο. Τη θυμάμαι σαν τώρα να έχει πάρει χαρτί και μολύβι και να αθροίζει τις διάρκειες… Κι επίσης, να με ρωτάει «τι κασσέτα να βάλει». Όπως καταλαβαίνετε, η κασσέτα που έβαλε δεν μπορούσε να ήταν άλλη από εξηντάρα denon…

Αθήνα, 26 Μαρτίου 2011

Φώτης Μπατσίλας

Η ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΑ ΚΑΙ Η ΑΛΛΗ

2011-03-12T12:09:00.000+02:00

Τη λένε Φραντζέσκα. Είναι νέα, εργάζεται στο χώρο των θεαμάτων, είναι καλόκαρδη, ευχάριστη, έξυπνη, ικανή και, κυρίως, όμορφη, πολύ όμορφη. Τον αγαπάει. Αυτή η γυναίκα τον αγαπάει! Και τον αγαπάει απόλυτα, αδιαπραγμάτευτα, ευλαβικά, τυφλά. Κι αυτός, ο Τάι ο Ουαλλός, που οικοιοποιήθηκε το έργο, το βιβλίο του νεκρού αδερφού του, κι όχι μόνο αυτό αλλά και το παρελθόν του, τις εμπειρίες του, τη ζωή του, την ίδια την υπόστασή του δηλαδή, απ’ τα οποία αντλεί την επιτυχία του και την κοινωνική του θέση και καταξίωση, αρχικά διαφορεί για ’κείνην, κι ύστερα, όταν την παντρεύεται, την παραμελεί την προσβάλει έργω, και τρέχει πίσω απ’ το φουστάνι μιας πόρνης πολυτελείας, παρά το ότι αυτή, η πόρνη, τον επιτιμά, τον χλευάζει και τον εμπαίζει για το πάθος του. Τον είχε, όμως, προειδοποιήσει από την αρχή: μην με ερωτευθείς! Έπρεπε να προσέξει, μα δεν το ’κανε. Και έπρεπε να πληρώσει πια, ο αφελής, που βίωσε εκούσια τη σκοτεινή πλευρά του έρωτα, που όταν ακόμη «ήταν καιρός» εκείνος προτιμούσε να φανεί έξυπνος κι εντυπωσιακός:

«Έχεις πολλά λεφτά;», τον ρώτησε εκείνη. Κι αυτός, με σίγουρο ύφος, «Όχι όσα ο φίλος σου», είπε, «…ξοδεύω όμως περισσότερα!», συμπλήρωσε…

Κι ύστερα, όταν η Φραντζέσκα, η πανέμορφη Φραντζέσκα δεν άντεξε να την εμπαίζει και πήρε το σκάφος και «το κόλλησε» με ιλιγγιώδη ταχύτητα στα βράχια, εκείνος παρέμεινε στον τόπο του δράματος, του θανάτου, στη Βενετία, όχι όμως για τη νεκρή σύζυγό του αλλά για την «άλλη», που δεν τον ήθελε καθόλου πια διότι λεφτά δεν είχε, που τον πλήγωνε και τον έδιωχνε περισσότερο από ποτέ, μα κι αυτός περισσότερο από ποτέ την ήθελε, αυτήν την πόρνη…

Όποιος δεν ξέρει από πάθη, δεν μπορεί να καταλάβει τον Τάι διότι, όπως είπα, η Φραντζέσκα είχε όλες τις χάρες κι ήταν πανέμορφη, πιο όμορφη απ’ την «άλλη». Ξέχασα όμως να σας πω ότι την «άλλη» την έλεγαν Εύα…

[EYA – 1962 του Τζόζεφ Λόουζυ (Joseph Walton Losey, 1909- 1984) από τη νουβέλα του Τζέημς Τσέηζ (James Hadley Chase, 1906 - 1985). Εύα η Jeanne Moreau (1928 -), Τάι ο Stanley Baker (1928-1976) και Φραντζέσκα η Virna Lisi (1936 -)]

Αθήνα, 12 Μαρτίου 2011

Φώτης Μπατσίλας

Ο «ΛΟΓΟΣ» ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΙΑ

2011-03-04T12:56:00.007+02:00

Ήμουν σίγουρος ότι αυτή η ταινία θα έπαιρνε το Όσκαρ (ένα είν’ το Όσκαρ!). Φώναζε από μακριά ότι «θα ήταν» η καλύτερη ταινία της χρονιάς. Όχι, δεν είν’ η (ούτως ή άλλως – και δυστυχώς- υπαρκτή) φτώχεια των λοιπών ταινιών, ούτε η συνεχιζόμενη αδιαφορία της Ακαδημίας για οτιδήποτε εμπίπτει στην κατηγορία του λεγόμενου «ανεξάρτητου» σινεμά. Είναι ότι η ταινία είχε πράγματι όλα τα φόντα (και τα προσόντα) να ανακηρυχθεί σε καλύτερη της χρονιάς: καλή σκηνοθεσία (του Tom Hooper), καλή αφηγηματική δομή, κι ακόμα πιο καλές ερμηνείες (Colin Firth, Derek jacobi, Helena Bonham Carter), ατμόσφαιρα γκρίζα, βρετανική, ό,τι πρέπει για να συγκινήσει όλους τους αγγλόφωνους (δίδοντάς τους, ταυτόχρονα, και την έξωθεν καλή μαρτυρία, διότι η προτίμησή τους ξέφευγε από τα χολυγουντιανά κλισέ). Άλλωστε, και μένα μ’ άρεσε η ταινία, πέρασα ένα ενδιαφέρον (κι ευχάριστο μπορώ να πω) δίωρο (κι ας μην γελιόμαστε και, κυρίως, μην ξεχνάμε ότι ο κινηματογράφος έχει σαφώς και ψυχαγωγικό ρόλο). Επαληθεύτηκαν, λοιπόν, πανηγυρικά οι προβλέψεις κι έτσι «Ο Λόγος του Βασιλιά» (The King's Speech) μπήκε στη λίστα των πλέον πετυχημένων ταινιών όλων των εποχών. Και, δυστυχώς, η ταινία είναι απόλυτα πετυχημένη διότι:

1. Παρουσιάζει μια απλή και (δήθεν) ανθρώπινη ιστορία: ο δευτερότοκος γιος του βασιλιά της Αγγλίας είναι ολίγον… τραυλός! Κι επειδή ο πρωτότοκος, ο φυσικός διάδοχος «δεν κάνει» για βασιλιάς, λόγω του ότι έχει σχέσεις με μια κυρία (άκουσον-άκουσον!) δις διαζευγμένη, την οποία μάλιστα επιθυμεί να παντρευτεί, μετά το θάνατο του πατέρα του και την «αναγκαστική παραίτηση» του αδερφού του, γίνεται αυτός ο νέος βασιλιάς. Οι εποχές όμως έχουν αλλάξει, το ραδιόφωνο έχει μπει για τα καλά στη ζωή του κόσμου και, επειδή η Γερμανία κήρυξε τον πόλεμο στην Αγγλία, ο νέος (τραυλός) βασιλιάς πρέπει να απευθύνει δια του ραδιοφώνου διάγγελμα προς τον λαό του, για να τον εμψυχώσει εν όψει του επικείμενου πολέμου. Όλοι φοβούνται την ξεφτίλα, όμως ο βασιλιάς τους διαψεύδει: με τη βοήθεια ενός αμφιλεγόμενου λογοθεραπευτή κατορθώνει και ξεπερνάει τους φόβους του (που ανάγονταν –μαντέψτε!- στην παιδική του ηλικία) κι έτσι ξεπερνάει θριαμβευτικά τη δοκιμασία! Τώρα μπορεί να βασιλεύσει άφοβα κι ακώλυτα. Ο λόγος του βασιλιά ειπώθηκε σωστά, ακούστηκε σωστά, και θα εισακουσθεί. Ο Θεός σώζοι τον βασιλέα!

2. Είναι σαφώς μια στρατευμένη ταινία. Εκκινεί από ένα «δεδομένο», το οποίο προβάλλει ως αδιαμφισβήτητο κι ως τέτοιο το υποβάλλει στους θεατές: την ύπαρξη και, ιδίως, την αναγκαιότητα ύπαρξης της βασιλείας. Η βασιλική οικογένεια υπήρχε, υπάρχει και θα υπάρχει! Καμμιά κριτική, καμμιά αμφισβήτηση, κανένα ψεγάδι. Ο τραυλός λόγος δεν είναι κληρονομικός, είναι απλώς ένα «λάθος», τί λάθος, δηλαδή, μια δοκιμασία, μια θεία δοκιμασία που ο γαλαζοαίματος άναξ την ξεπερνάει. Όσο ο λαός δεν τον χρειάζεται (διότι υπάρχει άλλος βασιλιάς), παραμένει τραυλός (και στριφνός και δύσθυμος κι έχει όλα τα κακά της μοίρας του). Όταν όμως η Χώρα τον έχει ανάγκη, ως δια μαγείας, γίνεται γλυκός, προσηνής κι αποφασιστικός, προσπαθεί, παλεύει, ξεπερνάει τη δυσκολία, το εμπόδιο και θέτει εαυτόν εις την υπηρεσία του ποίμνιού του. Από πού αντλεί αυτή τη δύναμη; Μα, φυσικά, από τον Θεό! Διότι είναι προικισμένος, έχει την χάρη Του, αρκεί να την καταλάβει, να τη βγάλει από μέσα του, να την αναδείξει. Και σ’ αυτό πολύτιμος αρωγός έρχεται (από το πουθενά) ένας «προφήτης», ο λογοθεραπευτής, ο οποίος, ως άλλος Ιωάννης Βαπτιστής «διαπιστώνει» (πώς, άραγε;) το μεγαλείο του ανδρός και θέτει την ταπεινότητά του στις υπηρεσίες του (παρά τις συνεχείς προσβολές, παρά τις ύβρεις!). Οι Βρετανοί μπορούν πλέον να κοιμούνται ήσυχοι: ο Εκλεκτός ξεπέρασε τη δοκιμασία και θα τους οδηγήσει στη νίκη! Σε μια εποχή που όλα (ή σχεδόν όλα) τίθενται υπό αμφισβήτηση, οι Θεσμοί πρέπει να προφυλαχθούν, να εξυψωθούν, να υμνηθούν. Και πρώτ’ απ’ όλα η Βασιλεία (κι ύστερα ο Κλήρος και, φυσικά η Οικογένεια και τα Ήθη). Ένα Όσκαρ βοηθάει πολύ (ήδη στο imdb η ταινία έχει μέσο όρο 8,4/10 σε 48.000 περίπου ψήφους κι έχει μπει στις 100 καλύτερες ταινίες όλων των εποχών!). Ο λόγος του βασιλιά (το κείμενο) κι ο λόγος του βασιλιά (το λέγειν, η φωνή) συντελούν στον λόγο (ύπαρξης) του βασιλιά!

Ίσως η πιο συντηρητική ταινία που πήρε ποτέ Όσκαρ! Κι ύστερα με ρωτάτε γιατί βλέπω (σχεδόν) μόνο παλιές ταινίες…

Αθήνα, 4 Μαρτίου 2011

Φώτης Μπατσίλας